Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8129:2019 (hoàn toàn tương đương với ISO 18593:2018) về Vi sinh vật trong chuỗi thực phẩm - Phương pháp lấy mẫu bề mặt do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F13 Phương pháp phân tích và lấy mẫu biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các kỹ thuật lấy mẫu từ các bề mặt trong môi trường chuỗi thực phẩm nhằm phát hiện hoặc định lượng các vi sinh vật có khả năng phát triển.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân, phòng thử nghiệm thực hiện việc giám sát vi sinh vật trên các bề mặt thuộc chuỗi thực phẩm. Phạm vi áp dụng cụ thể bao gồm:

• Các bề mặt trong môi trường sản xuất, chế biến, bảo quản và phân phối thực phẩm.
• Các bề mặt của trang thiết bị, dụng cụ sản xuất trực tiếp hoặc gián tiếp tiếp xúc với thực phẩm.
• Bề mặt thịt xẻ (carcasses) của động vật sau khi giết mổ để đánh giá vệ sinh thú y.
• Tiêu chuẩn này không áp dụng cho việc lấy mẫu trong môi trường nuôi trồng thủy sản sơ cấp hoặc lấy mẫu trực tiếp từ các sản phẩm thực phẩm.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Quy định các phương pháp lấy mẫu bề mặt bằng cách sử dụng đĩa tiếp xúc (contact plates), phương pháp dùng tăm bông (swab), phương pháp dùng miếng xốp (sponge) và phương pháp dùng khăn lau (wipe).
• Xác định rõ mục đích của việc lấy mẫu là để kiểm tra, giám sát vệ sinh nhà xưởng, đánh giá hiệu quả của quy trình làm sạch và khử trùng, cũng như phát hiện sự hiện diện của các tác nhân gây bệnh cụ thể như Listeria monocytogenes hoặc Salmonella.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn viện dẫn các tài liệu bắt buộc áp dụng kèm theo, đặc biệt là TCVN 6404 (ISO 7218) về Vi sinh vật trong thực phẩm và thức ăn chăn nuôi - Yêu cầu chung và hướng dẫn kiểm tra vi sinh vật.
• Các tài liệu viện dẫn này đảm bảo tính thống nhất về mặt kỹ thuật, phương pháp luận và điều kiện môi trường khi triển khai thực hiện các bước tiếp theo của quy trình phân tích vi sinh.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa để thống nhất cách hiểu và áp dụng thực tế, bao gồm:

• Bề mặt tiếp xúc với thực phẩm: Bất kỳ bề mặt nào tiếp xúc trực tiếp hoặc có khả năng tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm trong quá trình sản xuất, chế biến bình thường.
• Bề mặt không tiếp xúc với thực phẩm: Các bề mặt trong khu vực sản xuất nhưng không tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm dưới điều kiện vận hành bình thường (ví dụ: tường, sàn, trần nhà, vỏ ngoài của máy móc).
• Phương pháp đĩa tiếp xúc: Phương pháp sử dụng đĩa thạch đặc biệt chứa môi trường nuôi cấy thích hợp, được ép trực tiếp lên bề mặt cần kiểm tra để thu thập vi sinh vật.
• Phương pháp quẹt (swab/sponge/wipe): Phương pháp sử dụng dụng cụ thấm ướt bằng dung dịch đệm thích hợp để quét trên một diện tích bề mặt xác định nhằm thu hồi vi sinh vật phục vụ cho việc định lượng hoặc phát hiện.

4. Nguyên tắc chung (Điều 4)

• Việc lấy mẫu bề mặt phải được thực hiện sao cho phản ánh chính xác nhất tình trạng vi sinh vật của bề mặt tại thời điểm lấy mẫu, tránh làm thay đổi mật độ hoặc đặc tính của vi sinh vật.
• Lựa chọn phương pháp lấy mẫu (đĩa tiếp xúc hoặc phương pháp quẹt) phụ thuộc vào tính chất của bề mặt (bề mặt phẳng, nhẵn hay gồ ghề, có khe hở) và mục đích thử nghiệm (định lượng tổng số vi sinh vật hay phát hiện vi sinh vật chỉ thị/gây bệnh).
• Đảm bảo các dụng cụ lấy mẫu, dung dịch pha loãng và chất trung hòa (nếu có sử dụng chất khử trùng trên bề mặt trước đó) phải vô trùng và không gây ức chế sự phát triển của vi sinh vật mục tiêu.
• Quy trình lấy mẫu phải được thực hiện bởi nhân viên đã được đào tạo chuyên môn để tránh ngoại nhiễm và đảm bảo an toàn sinh học trong suốt quá trình thao tác.

Thông tin về hiệu lực

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8129:2019 có hiệu lực kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, thay thế hoàn toàn cho tiêu chuẩn TCVN 8129:2009 trước đó nhằm cập nhật các tiến bộ kỹ thuật mới nhất theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 18593:2018.