Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12606:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 12824:2016) về Sữa ong chúa - Các yêu cầu được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, quy định các yêu cầu kỹ thuật, phương pháp thử và tiêu chuẩn chất lượng đối với sản phẩm sữa ong chúa. Đây là văn bản pháp lý kỹ thuật quan trọng giúp thống nhất tiêu chuẩn chất lượng sữa ong chúa phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, kiểm soát chất lượng và xuất nhập khẩu tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh (Điều 1)

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu đối với sữa ong chúa được sản xuất bởi ong mật thuộc loài Apis mellifera và Apis cerana. Đối tượng áp dụng bao gồm:

• Sữa ong chúa tươi (sữa ong chúa thô): Sản phẩm chưa qua chế biến sâu, chỉ qua công đoạn lọc cơ học để loại bỏ tạp chất.
• Sữa ong chúa đông khô: Sản phẩm thu được từ quá trình sấy thăng hoa sữa ong chúa tươi trong điều kiện chân không để loại bỏ nước.
• Tiêu chuẩn này không áp dụng cho các sản phẩm thực phẩm chức năng, mỹ phẩm hoặc dược phẩm có chứa sữa ong chúa làm nguyên liệu phụ, hoặc các sản phẩm sữa ong chúa đã bị pha trộn với các chất khác.

Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, các tổ chức và cá nhân cần viện dẫn các tài liệu kỹ thuật liên quan bao gồm các tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia về phương pháp xác định độ ẩm, hàm lượng protein, hàm lượng đường, chất béo và đặc biệt là phương pháp xác định hàm lượng axit 10-hydroxy-2-decenoic (10-HDA) bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC).

Thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi (Điều 3)

Tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa nhằm tránh các hiểu lầm thương mại và sai lệch trong kiểm nghiệm:

• Sữa ong chúa (Royal jelly): Là chất bài tiết từ tuyến sữa (tuyến dưới hầu và tuyến hàm) của ong thợ (loài Apis mellifera hoặc Apis cerana) trong độ tuổi từ 5 đến 15 ngày để nuôi ong chúa và ấu trùng ong.
• Sữa ong chúa tươi (Raw royal jelly): Sữa ong chúa nguyên chất, không bổ sung bất kỳ chất phụ gia nào và chưa qua các quá trình xử lý làm thay đổi cấu trúc tự nhiên ngoại trừ việc lọc sạch tạp chất vật lý.
• Sữa ong chúa đông khô (Lyophilized royal jelly): Sản phẩm dạng bột khô thu được bằng cách khử nước trong điều kiện đóng băng chân không từ sữa ong chúa tươi.
• Axit 10-hydroxy-2-decenoic (10-HDA): Axit béo đặc trưng chỉ có trong sữa ong chúa tự nhiên, được sử dụng làm chỉ thị hóa học quan trọng nhất để đánh giá độ nguyên chất và chất lượng của sữa ong chúa.

Phân loại và yêu cầu kỹ thuật ban đầu (Điều 4)

Tiêu chuẩn tiến hành phân loại sữa ong chúa dựa trên nguồn gốc loài ong sản sinh ra chúng:

• Sữa ong chúa loại 1: Sản phẩm được sản xuất từ loài ong mật Apis mellifera. Đây là loại phổ biến nhất trong thương mại quốc tế.
• Sữa ong chúa loại 2: Sản phẩm được sản xuất từ loài ong mật Apis cerana (ong nội địa châu Á).

Yêu cầu cảm quan đối với sữa ong chúa

Sản phẩm sữa ong chúa đạt chuẩn phải đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chí cảm quan sau:

• Trạng thái vật lý: Dạng bột nhão, mịn, đồng nhất, không được có bọt khí hoặc các tạp chất lạ nhìn thấy bằng mắt thường. Đối với sữa ong chúa đông khô phải ở dạng bột mịn, dễ hút ẩm.
• Màu sắc: Có màu từ trắng sữa, vàng nhạt đến màu be sáng. Màu sắc phải đồng đều, không có hiện tượng phân lớp màu hoặc biến đổi màu do oxy hóa.
• Mùi vị: Có mùi thơm đặc trưng, hơi hắc, vị chua, chát nhẹ và hơi ngọt. Không được có mùi hôi, mùi mốc, mùi lên men hoặc các vị lạ do bảo quản sai quy trình.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12606:2018 (ISO 12824:2016) có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Tiêu chuẩn này thay thế cho các quy định kỹ thuật đơn phương trước đây của các doanh nghiệp, tạo ra một hành lang kỹ thuật thống nhất, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành ong mật Việt Nam trên thị trường quốc tế.