Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041-5:2018 về Nông nghiệp hữu cơ - Phần 5: Gạo hữu cơ do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F3 Thiết bị và quy trình công nghệ thực phẩm biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu nghiêm ngặt đối với quá trình sản xuất, chế biến và quản lý chất lượng gạo hữu cơ nhằm đảm bảo tính tự nhiên, an toàn và bền vững của sản phẩm.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân tham gia vào chuỗi sản xuất, chế biến, bao gói, ghi nhãn, bảo quản, vận chuyển và phân phối sản phẩm gạo hữu cơ tại Việt Nam. Đối tượng điều chỉnh trực tiếp bao gồm các sản phẩm lúa hữu cơ (thóc) và các loại gạo hữu cơ thương phẩm (gạo lứt, gạo xát trắng, gạo xát bán phần) phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng nội địa và xuất khẩu.

Nội dung cốt lõi của Tiêu chuẩn TCVN 11041-5:2018 (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Xác định rõ các tiêu chí kỹ thuật bắt buộc đối với toàn bộ chuỗi giá trị gạo hữu cơ, từ khâu chuẩn bị đất trồng, chọn giống, chăm sóc, thu hoạch cho đến khâu chế biến thành phẩm và đưa ra thị trường.
• Đảm bảo sản phẩm gạo cuối cùng không bị nhiễm chéo bởi các chất không cho phép và giữ trọn vẹn đặc tính hữu cơ.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách chính xác, người sản xuất phải kết hợp thực hiện các quy định tại TCVN 11041-1:2017 (Yêu cầu chung đối với sản xuất, chế biến, ghi nhãn sản phẩm nông nghiệp hữu cơ) và TCVN 11041-2:2017 (Yêu cầu đối với trồng trọt hữu cơ).
• Các tài liệu viện dẫn này là cơ sở pháp lý và kỹ thuật không thể tách rời, giúp định hình khung quản lý đồng bộ cho sản phẩm gạo hữu cơ.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Gạo hữu cơ (Organic rice): Là sản phẩm thu được từ cây lúa được gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch và chế biến tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ quy định tại tiêu chuẩn này.
• Lúa hữu cơ (Organic paddy): Thóc được sản xuất theo phương pháp hữu cơ, chưa qua bóc vỏ trấu, đảm bảo không sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp.
• Tiêu chuẩn cũng làm rõ các khái niệm liên quan đến vùng đệm, sự nhiễm chéo và các chất hỗ trợ chế biến được phép sử dụng trong chuỗi sản xuất lúa gạo.

4. Các yêu cầu chung về sản xuất lúa hữu cơ (Điều 4)

• Khu vực sản xuất và vùng đệm: Vùng trồng lúa hữu cơ phải được cách ly an toàn khỏi các nguồn ô nhiễm từ hoạt động canh tác thông thường, khu dân cư hoặc khu công nghiệp. Phải thiết lập các vùng đệm vật lý (như hàng rào cây xanh, kênh mương dẫn nước riêng) để ngăn chặn sự xâm nhiễm của các chất hóa học cấm từ bên ngoài.
• Thời gian chuyển đổi: Đất trồng lúa phải trải qua giai đoạn chuyển đổi tối thiểu là 12 tháng (hoặc theo quy định cụ thể của tổ chức chứng nhận dựa trên lịch sử canh tác trước đó) tính từ thời điểm áp dụng phương thức sản xuất hữu cơ đến khi gieo sạ hoặc cấy vụ lúa hữu cơ đầu tiên.
• Quản lý nguồn nước tưới: Nước dùng cho canh tác lúa hữu cơ phải được kiểm soát chặt chẽ, đảm bảo không bị ô nhiễm bởi nước thải công nghiệp, nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý hoặc dư lượng hóa chất nông nghiệp từ các ruộng lân cận.
• Quản lý đất và dinh dưỡng: Duy trì và nâng cao độ phì nhiêu của đất bằng các biện pháp tự nhiên như luân canh cây trồng (đặc biệt là cây họ đậu), cày vùi rơm rạ, sử dụng phân bón hữu cơ đã được ủ hoai mục, phân xanh. Tuyệt đối cấm sử dụng phân bón hóa học tổng hợp và phân bùn bể phốt.
• Quản lý sinh vật gây hại: Ưu tiên áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), biện pháp canh tác (điều tiết nước, mật độ gieo sạ hợp lý), biện pháp cơ học, vật lý và sử dụng các chế phẩm sinh học được phép. Nghiêm cấm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học tổng hợp.
• Quản lý giống lúa: Ưu tiên sử dụng hạt giống lúa hữu cơ được chứng nhận. Trường hợp không có sẵn, có thể sử dụng giống lúa thông thường nhưng phải đảm bảo giống đó không bị xử lý bằng hóa chất cấm trước khi gieo sạ và tuyệt đối không sử dụng giống biến đổi gen (GMO).

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041-5:2018 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Đây là công cụ kỹ thuật quan trọng giúp các cơ quan quản lý nhà nước kiểm soát chất lượng sản phẩm, đồng thời là thước đo để các tổ chức chứng nhận đánh giá và cấp chứng nhận nhãn hiệu "Gạo hữu cơ" uy tín tại thị trường Việt Nam.