Pháp lệnh Đo lường năm 1990 được Hội đồng Nhà nước ban hành ngày 06 tháng 7 năm 1990 nhằm thống nhất quản lý nhà nước về đo lường trên cơ sở pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế, bảo đảm tính chính xác, thống nhất của đo lường phục vụ sản xuất, kinh doanh, đời sống nhân dân và nghiên cứu khoa học.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Pháp lệnh áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động đo lường hoặc có liên quan đến đo lường trên lãnh thổ Việt Nam. Trong trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc công nhận có quy định khác thì áp dụng theo quy định của điều ước quốc tế đó. Hội đồng Bộ trưởng thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về đo lường trong cả nước.

Nội dung quản lý nhà nước về đo lường

Công tác quản lý nhà nước về đo lường bao gồm các nội dung cốt lõi sau:

• Lập quy hoạch, kế hoạch về đo lường và quy định các chế độ, thể lệ về đo lường.
• Tổ chức và quản lý hoạt động của hệ thống cơ quan quản lý đo lường từ trung ương đến địa phương.
• Quy định đơn vị đo lường hợp pháp; xây dựng, quản lý hệ thống chuẩn đơn vị đo lường và hệ thống mẫu chuẩn.
• Thực hiện kiểm định chuẩn đơn vị đo lường và các phương tiện đo lường.
• Duyệt mẫu, cho phép sản xuất và nhập khẩu các phương tiện đo lường.
• Thực hiện thanh tra nhà nước về đo lường và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về đo lường.

Hệ thống cơ quan quản lý đo lường

Hệ thống cơ quan quản lý đo lường được phân định rõ ràng thành cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan quản lý ngành, cơ sở:

• Cơ quan quản lý nhà nước về đo lường bao gồm: Tổng cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng (thuộc Ủy ban khoa học Nhà nước); các Trung tâm Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng khu vực; và các Chi cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hoặc cấp tương đương.
• Cơ quan quản lý đo lường ngành, cơ sở được thành lập để đáp ứng nhu cầu nội bộ và hoạt động dưới sự hướng dẫn nghiệp vụ của cơ quan quản lý nhà nước.
• Nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước bao gồm xây dựng pháp luật, quản lý chuẩn quốc gia, tổ chức hệ thống kiểm định, thử nghiệm mẫu, thanh tra chuyên ngành, đào tạo nghiệp vụ và hợp tác quốc tế.

Đơn vị đo lường hợp pháp và chuẩn đo lường

• Đơn vị đo lường hợp pháp là đơn vị được Nhà nước công nhận, quy định trong tiêu chuẩn Việt Nam và phù hợp với Hệ đơn vị đo lường quốc tế (SI). Mọi phương tiện đo lường phải được ghi khắc theo đơn vị hợp pháp này, trừ một số trường hợp đặc biệt được Tổng cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng cho phép hoặc theo thỏa thuận trong giao lưu quốc tế.
• Chuẩn đơn vị đo lường là phương tiện kỹ thuật thể hiện đơn vị đo và truyền độ chính xác. Hệ thống chuẩn gồm chuẩn quốc gia (do Hội đồng Bộ trưởng phê duyệt, định kỳ so sánh với chuẩn quốc tế) và các chuẩn có độ chính xác thấp hơn.
• Các ngành, cơ sở được trang bị chuẩn cần thiết; trong đó chuẩn có độ chính xác cao nhất của ngành hoặc cơ sở là chuẩn chính và bắt buộc phải được kiểm định nhà nước và cấp giấy chứng nhận.

Chế độ kiểm định nhà nước đối với phương tiện đo lường

Kiểm định nhà nước là hoạt động bắt buộc nhằm xác định và chứng nhận tính năng đo lường của phương tiện đo theo quy trình chuẩn. Các quy định cụ thể bao gồm:

• Đối tượng bắt buộc kiểm định: Các phương tiện đo lường liên quan đến xác định lượng hàng hóa khi mua bán, giao nhận; bảo đảm an toàn lao động, bảo vệ sức khỏe và môi trường; giám định tư pháp và các hoạt động công vụ khác của Nhà nước.
• Chế độ kiểm định: Gồm kiểm định ban đầu (đối với phương tiện mới sản xuất, sửa chữa hoặc nhập khẩu), kiểm định định kỳ (đối với phương tiện đang sử dụng) và kiểm định bất thường (khi thanh tra).
• Giá trị pháp lý: Phương tiện đạt yêu cầu sẽ được đóng dấu kiểm định hoặc cấp giấy chứng nhận kiểm định có giá trị pháp lý toàn quốc. Nghiêm cấm mọi hành vi giả mạo hoặc sử dụng dấu, giấy chứng nhận kiểm định để lừa đảo.
• Nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân: Phải đăng ký kiểm định định kỳ cho phương tiện đo thuộc diện bắt buộc và nộp lệ phí kiểm định theo quy định của Hội đồng Bộ trưởng.

Quy định về sản xuất, sửa chữa, nhập khẩu và sử dụng phương tiện đo lường

• Tổ chức, cá nhân sản xuất, sửa chữa phương tiện đo lường phải đăng ký hoạt động tại cơ quan quản lý nhà nước. Đối với phương tiện thuộc diện bắt buộc kiểm định, phải được duyệt mẫu và cho phép trước khi sản xuất.
• Khi nhập khẩu phương tiện đo lường thuộc diện bắt buộc kiểm định, đơn vị nhập khẩu phải được sự đồng ý của Tổng cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng.
• Người sử dụng phương tiện đo lường phải bảo quản, sử dụng đúng quy định để bảo đảm độ chính xác. Nghiêm cấm lưu hành, sử dụng phương tiện đo thuộc diện bắt buộc kiểm định nếu không có dấu hoặc giấy chứng nhận kiểm định, hết hạn kiểm định hoặc bị sai hỏng.
• Đối với hàng hóa đóng gói sẵn theo định lượng, cơ sở sản xuất, kinh doanh phải ghi rõ định lượng trên bao bì. Sai lệch giữa lượng thực tế và lượng ghi trên bao bì không được vượt quá giới hạn cho phép.

Thanh tra nhà nước về đo lường

Công tác thanh tra được thực hiện bởi cơ quan quản lý nhà nước về đo lường nhằm bảo đảm việc chấp hành pháp luật và ngăn ngừa vi phạm:

• Quyền hạn của thanh tra viên và đoàn thanh tra: Yêu cầu cung cấp tài liệu, kiểm tra kỹ thuật tại hiện trường; đình chỉ sử dụng hoặc lưu thông phương tiện đo không hợp pháp và hàng đóng gói không đạt chuẩn; tạm thời đình chỉ sản xuất, sửa chữa, kiểm định trái phép; xử phạt hành chính, niêm phong tang vật và chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra hình sự nếu có dấu hiệu tội phạm.
• Giá trị pháp lý của kết luận thanh tra: Kết luận của Tổng cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng là kết luận có giá trị pháp lý cao nhất về đo lường để giải quyết tranh chấp, khiếu nại.
• Quyền khiếu nại: Tổ chức, cá nhân có quyền khiếu nại kết luận thanh tra lên cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp. Quyết định của cơ quan cấp trên trực tiếp có hiệu lực thi hành.

Khen thưởng và xử lý vi phạm

• Khen thưởng: Tổ chức, cá nhân có thành tích nâng cao hiệu quả đo lường hoặc phát hiện vi phạm pháp luật về đo lường sẽ được khen thưởng theo quy định của Nhà nước.
• Xử lý vi phạm: Các hành vi gian lận trong cân, đong, đo đếm; không thực hiện kiểm định; sản xuất, lưu thông, sử dụng phương tiện đo không hợp pháp; giả mạo dấu, giấy chứng nhận kiểm định sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ vi phạm.

Hiệu lực thi hành

Pháp lệnh Đo lường năm 1990 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 10 năm 1990. Các quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ.