Nghị định số 97/1998/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về việc xử lý kỷ luật và trách nhiệm vật chất đối với công chức nhằm mục đích giáo dục công chức, đồng thời góp phần phòng ngừa, đấu tranh và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động công vụ.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các đối tượng công chức trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước, bao gồm:

• Công chức theo quy định tại khoản 3 và khoản 5 Điều 1 Pháp lệnh Cán bộ, công chức (đối với lực lượng vũ trang và công an nhân dân còn phải tuân thủ chế độ quản lý, chỉ huy chuyên ngành).
• Công chức được biệt phái sang làm việc tại các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp được giao chỉ tiêu biên chế.
• Lưu ý: Đối với người làm việc theo chế độ hợp đồng trong chỉ tiêu biên chế của cơ quan, tổ chức, đơn vị Nhà nước khi vi phạm kỷ luật thì xử lý theo quy định của Bộ luật Lao động chứ không áp dụng Nghị định này.

Nguyên tắc xử lý kỷ luật công chức

• Mỗi hành vi vi phạm kỷ luật chỉ bị xử lý bằng một hình thức kỷ luật. Trường hợp công chức thực hiện nhiều hành vi vi phạm cùng lúc thì bị xem xét xử lý riêng từng hành vi và áp dụng hình thức kỷ luật chung cao hơn một mức so với hình thức kỷ luật của hành vi nặng nhất.
• Nghiêm cấm mọi hành vi xâm phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm của công chức trong quá trình xử lý kỷ luật; cấm áp dụng hình thức phạt tiền hoặc cúp lương thay cho hình thức kỷ luật hành chính.
• Chưa xem xét xử lý kỷ luật đối với công chức đang trong thời gian nghỉ hàng năm, nghỉ việc riêng, nghỉ phép được phép của thủ trưởng; đang điều trị bệnh viện theo chỉ định của thầy thuốc; đang bị tạm giam, tạm giữ hoặc áp dụng biện pháp xử lý hành chính khác; phụ nữ đang trong thời gian nghỉ thai sản.
• Không áp dụng hình thức buộc thôi việc đối với công chức nữ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
• Không thực hiện việc điều động, giải quyết nghỉ hưu hoặc thôi việc đối với công chức đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang trong quá trình xem xét kỷ luật, tạm đình chỉ công tác. Trong thời gian tạm đình chỉ, công chức được tạm ứng 50% lương và phụ cấp, nếu kết luận không vi phạm sẽ được truy lĩnh phần còn lại.

Các hình thức kỷ luật và điều kiện áp dụng

Công chức vi phạm kỷ luật tùy theo tính chất và mức độ sẽ phải chịu một trong sáu hình thức kỷ luật sau:

• Khiển trách: Áp dụng đối với hành vi vi phạm lần đầu ở mức độ nhẹ.
• Cảnh cáo: Áp dụng đối với công chức đã bị khiển trách nhưng tái phạm, hoặc vi phạm lần đầu nhưng có tính chất thường xuyên, tương đối nghiêm trọng.
• Hạ bậc lương: Áp dụng đối với công chức có hành vi vi phạm nghiêm trọng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, công vụ.
• Hạ ngạch: Áp dụng đối với công chức có vi phạm nghiêm trọng, không còn đủ phẩm chất đạo đức và tiêu chuẩn chuyên môn nghiệp vụ của ngạch đang đảm nhiệm.
• Cách chức: Áp dụng đối với công chức giữ chức vụ lãnh đạo có hành vi vi phạm nghiêm trọng, không thể tiếp tục đảm nhiệm chức vụ được giao.
• Buộc thôi việc: Áp dụng đối với công chức phạm tội bị Tòa án phạt tù mà không được hưởng án treo. Ngoài ra, Hội đồng kỷ luật có thể kiến nghị buộc thôi việc đối với công chức bị phạt tù hưởng án treo hoặc cải tạo không giam giữ, quản chế, cảnh cáo mà tội danh liên quan đến công vụ; công chức tái phạm sau khi đã bị hạ bậc lương, hạ ngạch, cách chức; hoặc công chức vi phạm lần đầu nhưng gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Thẩm quyền, thành phần và quy trình hoạt động của Hội đồng kỷ luật

• Người đứng đầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền quyết định kỷ luật phải thành lập Hội đồng kỷ luật để xem xét và kiến nghị hình thức xử lý. Trường hợp người đứng đầu cơ quan vi phạm thì người đứng đầu cơ quan quản lý cấp trên quyết định thành lập Hội đồng.
• Thành phần Hội đồng kỷ luật gồm: Chủ tịch Hội đồng (người đứng đầu hoặc cấp phó); đại diện Ban chấp hành Công đoàn cùng cấp; đại diện tập thể công chức nơi người vi phạm làm việc (do tập thể cử ra). Hội đồng có thể mời thêm đại diện Nữ công (nếu người vi phạm là nữ) hoặc Đoàn thanh niên (nếu người vi phạm là thanh niên) tham dự nhưng không có quyền biểu quyết.
• Hội đồng làm việc theo nguyên tắc tập thể, khách quan, công khai, dân chủ và quyết định theo đa số bằng hình thức bỏ phiếu kín. Hội đồng chỉ hợp lệ khi có đầy đủ các thành viên tham gia.
• Quy trình xử lý: Công chức vi phạm phải làm bản tự kiểm điểm và kiểm điểm trước tập thể đơn vị. Hội đồng gửi giấy triệu tập cho công chức chậm nhất 7 ngày trước cuộc họp. Bộ phận tổ chức nhân sự chuẩn bị hồ sơ và ghi biên bản. Trong vòng 3 ngày sau cuộc họp, biên bản phải được gửi đến người có thẩm quyền; quyết định kỷ luật phải được ban hành trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận hồ sơ.
• Đối với công chức lãnh đạo do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, phê chuẩn, việc kiểm điểm sẽ tiến hành trước tập thể lãnh đạo nơi công tác để tập thể góp ý và kiến nghị Thủ tướng xem xét, quyết định.

Thời hiệu kỷ luật và giải quyết khiếu nại, oan sai

• Thời hiệu xử lý kỷ luật tối đa là 3 tháng kể từ ngày phát hiện vi phạm; trường hợp vụ việc phức tạp cần xác minh thêm thì thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 6 tháng.
• Quyết định kỷ luật có hiệu lực trong 12 tháng. Nếu trong thời gian này công chức không tái phạm thì cơ quan có thẩm quyền ra quyết định chấm dứt hiệu lực kỷ luật.
• Trường hợp công chức bị kỷ luật oan, sai: Trong vòng 30 ngày kể từ khi có kết luận oan sai, người đứng đầu cơ quan phải công bố công khai kết luận, phục hồi danh dự, bố trí công tác phù hợp và đền bù thiệt hại theo quy định pháp luật.
• Công chức có quyền khiếu nại quyết định kỷ luật theo quy định pháp luật về khiếu nại, tố cáo. Riêng công chức giữ chức vụ từ Vụ trưởng và tương đương trở xuống bị buộc thôi việc, sau khi khiếu nại không thành có quyền khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án.

Trách nhiệm vật chất và bồi thường thiệt hại

• Công chức làm mất mát, hư hỏng trang thiết bị hoặc gây thiệt hại tài sản nhà nước phải bồi thường thiệt hại thực tế, trừ trường hợp bất khả kháng. Việc xem xét bồi thường phải căn cứ vào lỗi, mức độ thiệt hại thực tế và hoàn cảnh gia đình của công chức.
• Đối với thiệt hại dưới 5 triệu đồng: Phải bồi thường toàn bộ bằng cách trừ dần vào lương. Nếu do vô ý, mức bồi thường tối đa là 3 tháng lương, khấu trừ hàng tháng từ 10% đến không quá 30% tổng thu nhập tiền lương và phụ cấp.
• Hội đồng bồi thường thiệt hại được thành lập gồm: Người đứng đầu hoặc cấp phó (Chủ tịch), đại diện Công đoàn, người phụ trách tài chính - kế toán, người phụ trách đơn vị trực tiếp của người vi phạm và một chuyên gia kinh tế, kỹ thuật. Hội đồng họp thảo luận, bỏ phiếu kín để kiến nghị mức bồi thường.
• Công chức gây thiệt hại cho bên thứ ba trong khi thi hành công vụ sẽ thực hiện bồi thường theo quy định tại Nghị định số 47/CP ngày 03/5/1997. Công chức có quyền khiếu nại quyết định bồi thường nếu thấy chưa thỏa đáng.

Hiệu lực thi hành

Nghị định số 97/1998/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký ban hành. Nghị định này thay thế các quy định về kỷ luật và trách nhiệm vật chất tại Nghị định số 195/HĐCP ngày 31/12/1964, Nghị định số 49/CP ngày 09/4/1968 và Điều 25 Nghị định số 217/CP ngày 08/6/1979. Bộ trưởng, Trưởng Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành chi tiết Nghị định này.