Nghị định 32/2014/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ quy định chi tiết về công tác quản lý, khai thác và bảo trì công trình đường cao tốc tại Việt Nam. Văn bản này thiết lập khung pháp lý toàn diện nhằm bảo đảm an toàn, thông suốt, liên tục và hiệu quả trong quá trình vận hành hệ thống đường cao tốc quốc gia.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có liên quan đến hoạt động quản lý, khai thác và bảo trì công trình đường cao tốc tại Việt Nam. Phạm vi điều chỉnh bao gồm các hoạt động: tổ chức giao thông; điều hành giao thông; bảo đảm an toàn giao thông; bảo trì công trình; xử lý sự cố và tai nạn; cứu nạn, cứu hộ; cùng trách nhiệm quản lý và bảo vệ kết cấu hạ tầng đường cao tốc.

Giải thích các khái niệm và thuật ngữ cốt lõi

• Đường cao tốc: Là đường dành riêng cho xe cơ giới, có dải phân cách chia đường cho xe chạy hai chiều riêng biệt; không giao nhau cùng mức với các đường khác; được bố trí đầy đủ trang thiết bị phục vụ, bảo đảm giao thông liên tục, an toàn, rút ngắn thời gian hành trình và chỉ cho xe ra, vào ở những điểm nhất định.
• Công trình đường cao tốc: Bao gồm đường cao tốc, trụ sở trung tâm quản lý điều hành giao thông khu vực/tuyến, trạm dừng nghỉ, trạm thu phí, trạm kiểm tra tải trọng, hệ thống báo hiệu, hệ thống an toàn giao thông, hệ thống thoát nước, hệ thống điện, hệ thống quản lý giám sát giao thông, hệ thống thông tin liên lạc, chiếu sáng, cây xanh và các thiết bị phụ trợ khác.
• Kết cấu hạ tầng đường cao tốc: Gồm công trình đường cao tốc và hành lang an toàn đường cao tốc.
• Đơn vị khai thác, bảo trì: Là chủ thể trực tiếp thực hiện việc khai thác, bảo trì công trình đường cao tốc thông qua hợp đồng ký kết với Cơ quan quản lý đường cao tốc hoặc với Nhà đầu tư đối với các dự án thực hiện theo hình thức đối tác công - tư (PPP).

Cơ chế quản lý, khai thác và bảo trì công trình đường cao tốc

Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để các thành phần kinh tế tham gia vào hoạt động quản lý, khai thác và bảo trì đường cao tốc. Các nhà đầu tư được quyền tự thực hiện quản lý, khai thác và bảo trì hoặc thuê các đơn vị, tổ chức chuyên nghiệp khác thực hiện các hoạt động này nhằm tối ưu hóa hiệu quả vận hành.

Tổ chức giao thông trên đường cao tốc

• Mọi hoạt động giao thông trên đường cao tốc phải tuân thủ nghiêm ngặt theo phương án tổ chức giao thông đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
• Bộ Giao thông vận tải chịu trách nhiệm phê duyệt phương án tổ chức giao thông đối với các tuyến đường thuộc phạm vi quản lý, bao gồm cả phương án tổ chức giao thông đặc biệt khi xảy ra thiên tai, tai nạn đặc biệt nghiêm trọng, sự cố công trình hoặc vì lý do quốc phòng, an ninh.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt phương án tổ chức giao thông đối với các tuyến đường cao tốc thuộc phạm vi quản lý sau khi có ý kiến thỏa thuận thống nhất bằng văn bản với Bộ Giao thông vận tải.
• Chủ đầu tư hoặc nhà đầu tư có trách nhiệm lập phương án tổ chức giao thông trên các tuyến đường được giao và trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét, phê duyệt.

Hệ thống Trung tâm quản lý điều hành giao thông

• Trung tâm quản lý điều hành giao thông khu vực: Trực thuộc Tổng cục Đường bộ Việt Nam, có nhiệm vụ giám sát, điều hành hoạt động của các Trung tâm quản lý điều hành giao thông tuyến trong khu vực quản lý. Đây là đơn vị sự nghiệp có thu, được bảo đảm kinh phí hoạt động từ Quỹ Bảo trì đường bộ Trung ương, trích từ nguồn thu phí của các tuyến cao tốc và các nguồn thu hợp pháp khác.
• Trung tâm quản lý điều hành giao thông tuyến: Trực thuộc đơn vị khai thác, bảo trì; chịu sự giám sát, điều hành trực tiếp của Trung tâm khu vực và có trách nhiệm truyền tải thông tin giao thông thời gian thực về Trung tâm khu vực để phối hợp quản lý.

Hệ thống thông tin và công tác tuần tra trên đường cao tốc

• Thông tin trên đường cao tốc: Gồm thông tin cố định (hệ thống báo hiệu đường bộ) và thông tin thay đổi (thời tiết, mật độ giao thông, tai nạn, sự cố, tạm dừng khai thác). Thông tin thay đổi được cung cấp liên tục qua mạng internet, sóng radio, bảng thông tin điện tử và các điểm cung cấp thông tin.
• Tuần tra, tuần đường và tuần kiểm: Lực lượng Cảnh sát giao thông thực hiện tuần tra, kiểm soát để phát hiện và xử lý vi phạm pháp luật giao thông. Đơn vị khai thác, bảo trì thực hiện tuần đường để theo dõi tình trạng công trình, phát hiện kịp thời hư hỏng hoặc hành vi lấn chiếm hành lang an toàn. Cơ quan quản lý đường cao tốc thực hiện tuần kiểm để giám sát việc thực hiện nhiệm vụ tuần đường của đơn vị khai thác.

Quy định về đưa vào khai thác, tạm dừng khai thác và trạm thu phí

• Đường cao tốc chỉ được đưa vào khai thác sử dụng khi bảo đảm đầy đủ yêu cầu thiết kế, đạt tiêu chuẩn chất lượng theo quy định và có phương án tổ chức giao thông được phê duyệt.
• Việc tạm dừng khai thác (một chiều hoặc cả hai chiều) được thực hiện khi xảy ra sự cố công trình không thể hoạt động bình thường, tai nạn giao thông đặc biệt nghiêm trọng hoặc phục vụ yêu cầu quốc phòng, an ninh. Thẩm quyền công bố đưa vào khai thác hoặc tạm dừng khai thác thuộc về Bộ Giao thông vận tải và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh theo phạm vi quản lý.
• Trạm thu phí trên đường cao tốc phải áp dụng công nghệ thu phí tiên tiến, hiện đại nhằm bảo đảm phương tiện lưu thông an toàn, nhanh chóng và tránh gây ùn tắc giao thông tại khu vực trạm.

Bảo vệ kết cấu hạ tầng và kết nối giao thông

Công tác bảo vệ kết cấu hạ tầng đường cao tốc phải tuân thủ Luật Giao thông đường bộ. Việc kết nối đường cao tốc với các hệ thống đường bộ khác phải được phê duyệt ngay từ bước lập dự án đầu tư. Trường hợp bổ sung nút giao sau này, bắt buộc phải xây dựng nút giao khác mức liên thông và toàn bộ chi phí xây dựng, các chi phí liên quan do chủ đầu tư của tuyến đường kết nối chịu trách nhiệm chi trả.

Quy trình xử lý tai nạn, sự cố và công tác cứu nạn, cứu hộ

• Xử lý thông tin khẩn cấp: Khi phát hiện tai nạn hoặc sự cố, mọi tổ chức, cá nhân có trách nhiệm báo ngay cho Trung tâm điều hành tuyến hoặc cơ quan công an qua số điện thoại khẩn cấp. Khi nhận tin, đơn vị khai thác phải lập tức điều động lực lượng tuần đường, ứng cứu đến hiện trường và thông báo cho các bên liên quan.
• Thời gian phản ứng của các lực lượng: Đội cứu nạn (sơ cứu, chuyển viện) và Đội cứu hộ (di dời phương tiện, hàng hóa) phải có mặt tại hiện trường chậm nhất là 30 phút kể từ khi nhận được thông tin. Lực lượng Công an cũng phải có mặt trong vòng 30 phút để chủ trì giải quyết hiện trường, nhanh chóng đưa đường cao tốc trở lại hoạt động bình thường.
• Chi phí cứu nạn, cứu hộ: Chi phí cứu nạn được tính vào chi phí quản lý khai thác và bảo trì công trình đường cao tốc. Chi phí cứu hộ do người điều khiển phương tiện chi trả nếu lỗi gây tai nạn thuộc về họ; trường hợp tai nạn do hư hỏng công trình đường cao tốc hoặc nguyên nhân khách quan, chi phí này do đơn vị khai thác hoặc chủ đầu tư chi trả.

Công tác bảo trì và nguồn kinh phí bảo trì đường cao tốc

• Công tác bảo trì phải thực hiện theo tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình bảo trì được phê duyệt nhằm bảo đảm công năng công trình và an toàn giao thông.
• Đối với đường cao tốc đầu tư bằng ngân sách nhà nước, đường nhận bàn giao lại hoặc dự án BT: Chi phí bảo trì được bố trí từ nguồn thu phí hoặc Quỹ bảo trì đường bộ.
• Đối với đường cao tốc đầu tư theo hình thức đối tác công - tư (PPP) (trừ BT), nhà đầu tư có trách nhiệm tự bảo đảm toàn bộ chi phí bảo trì trong suốt thời gian vận hành dự án.

Phân công trách nhiệm quản lý nhà nước

• Bộ Giao thông vận tải: Thực hiện quản lý nhà nước toàn diện; ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật; kiểm tra, giám sát công tác khai thác, bảo trì và thực hiện phương án tổ chức giao thông.
• Bộ Công an: Chủ trì công tác tuần tra, kiểm soát, xử lý vi phạm; điều tiết giao thông khi xảy ra tai nạn; phối hợp khai thác dữ liệu giám sát giao thông phục vụ an ninh trật tự.
• Bộ Y tế: Chủ trì ban hành quy định về hoạt động y tế, sơ cứu, cấp cứu và cơ cấu tổ chức bộ máy cứu nạn trên đường cao tốc.
• Bộ Quốc phòng: Chủ trì ban hành quy chế sử dụng đường cao tốc cho mục đích quốc phòng, an ninh.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Quản lý hoạt động bảo trì các tuyến đường được giao; tuyên truyền pháp luật; chủ trì bảo vệ hành lang an toàn đường cao tốc và phối hợp xử lý tai nạn, sự cố trên địa bàn.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 32/2014/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10 tháng 6 năm 2014. Việc quản lý, khai thác và bảo trì công trình đường cao tốc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Nghị định này và pháp luật về quản lý, bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ.