Nghị định 19-CP được ban hành năm 1960 bởi Hội đồng Chính phủ nhằm quy định về chính sách đối với việc cho thuê nhà cửa tư nhân tại các thành phố và thị xã, hướng tới cải tạo quan hệ tư bản chủ nghĩa trong lĩnh vực này và xây dựng quan hệ thuê mướn mới.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Nghị định áp dụng đối với hoạt động cho thuê nhà ở tại các thành phố, thị xã trên cả nước. Đối tượng điều chỉnh bao gồm các chủ nhà thuộc diện cải tạo (tư sản, phú nông, địa chủ, chủ nhà có diện tích cho thuê lớn tại Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định và các thị xã), người thuê nhà, người quản lý nhà vắng chủ và các cơ quan quản lý nhà đất của Nhà nước.

Mục tiêu cải tạo quan hệ cho thuê nhà đất

Nghị định xác định rõ mục tiêu thực hiện các biện pháp cải tạo quan hệ tư bản chủ nghĩa trong việc cho thuê nhà tại các đô thị. Qua đó, Nhà nước hướng tới xây dựng một quan hệ thuê mướn mới lành mạnh, đồng thời giải quyết một phần nhu cầu cấp bách về nhà ở, văn phòng cho các cơ quan Nhà nước và nhân dân lao động.

Đối tượng nhà cho thuê thuộc diện Nhà nước trực tiếp quản lý

Nhà nước thực hiện việc trực tiếp quản lý toàn bộ nhà cho thuê tại các thành phố và thị xã của các đối tượng sau:

• Những người thuộc thành phần tư sản hoặc phú nông.
• Những người là địa chủ nhưng chưa được thay đổi thành phần giai cấp.
• Những cá nhân ở nội thành thành phố Hà Nội và Hải Phòng thuộc một trong các trường hợp: sở hữu diện tích nhà gạch cho thuê từ 150 mét vuông trở lên; sở hữu diện tích nhà bê tông cho thuê từ 120 mét vuông trở lên; hoặc có tổng số tiền thu được từ việc cho thuê nhà đạt từ 1.000 đồng trở lên trong một năm.
• Những cá nhân ở ngoại thành thành phố Hà Nội, Hải Phòng, ở thành phố Nam Định và các thị xã khác có diện tích nhà gạch hoặc nhà bê tông cho thuê từ 100 mét vuông trở lên.

Cơ chế quản lý và phân chia quyền lợi đối với nhà do Nhà nước trực tiếp quản lý

Đối với các diện tích nhà thuộc diện Nhà nước trực tiếp quản lý, các quy định về vận hành và quyền lợi được phân định rõ ràng:

• Về quyền quản lý: Mọi hoạt động phân phối, sử dụng, tu sửa, định giá cho thuê và thu tiền thuê nhà đều do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đảm nhiệm.
• Về quyền lợi của chủ nhà: Chủ sở hữu nhà đất được hưởng một khoản tiền từ 15% đến 50% tổng số tiền thu được từ việc cho thuê nhà. Phần tiền còn lại do Nhà nước quản lý và sử dụng vào các mục đích đóng thuế, tu sửa nhà cửa và chi trả các chi phí quản lý khác.
• Về diện tích giữ lại: Chủ nhà được phép giữ lại diện tích nhà đang sử dụng để ở nhưng giới hạn không quá 200 mét vuông. Các trường hợp đặc biệt vượt quá hạn mức này phải do Ủy ban hành chính khu, thành phố hoặc tỉnh xem xét và quyết định.

Quy định đối với các nhóm chủ nhà khác

Những chủ nhà cho thuê không thuộc diện quy định tại Điều 2 của Nghị định này vẫn được tiếp tục tự thực hiện việc cho thuê nhà của mình. Tuy nhiên, các đối tượng này có trách nhiệm phải chấp hành nghiêm chỉnh các điều lệ tạm thời quy định về nghĩa vụ và trách nhiệm của người cho thuê và người thuê nhà tại các thành phố, thị xã.

Chính sách xử lý đối với nhà vắng chủ

Nghị định đưa ra các phương án giải quyết cụ thể đối với trường hợp nhà cho thuê nhưng vắng mặt chủ sở hữu:

• Trường hợp người quản lý nhà là người thân thích (vợ, chồng, con, bố, mẹ) của chủ nhà: Người quản lý được hưởng đầy đủ các quyền lợi và có trách nhiệm thực hiện mọi nghĩa vụ tương tự như chủ nhà thực tế.
• Trường hợp người quản lý hợp pháp không phải là chủ nhà (và không thuộc diện chủ nhà bị cải tạo tại Điều 2): Nếu diện tích quản lý không quá 100 mét vuông thì được tiếp tục quản lý. Người quản lý được hưởng từ 15% đến 30% tiền thuê nhà (sau khi đã khấu trừ thuế thổ trạch), nhưng mức hưởng tối đa không quá 50 đồng một tháng. Số tiền thuê còn lại phải gửi vào Ngân hàng để tích lũy phục vụ việc tu sửa khi cần và thanh toán lại cho chủ nhà khi họ trở về.
• Các trường hợp nhà vắng chủ khác: Toàn bộ nhà vắng chủ không thuộc hai trường hợp trên đều do Nhà nước trực tiếp quản lý. Quyền lợi hợp pháp của chủ nhà vẫn được Nhà nước bảo hộ và sẽ được giải quyết thỏa đáng khi chủ nhà trở về.

Thẩm quyền quyết định và chế tài xử lý vi phạm

• Thẩm quyền định mức: Ủy ban hành chính khu, thành phố và tỉnh có trách nhiệm quy định cụ thể mức tiền thuê nhà mà mỗi chủ nhà (thuộc diện cải tạo) hoặc người quản lý hợp pháp được hưởng.
• Chế tài xử lý: Các hành vi vi phạm quy định tại Nghị định này sẽ bị xử lý nghiêm khắc. Tùy theo mức độ vi phạm, cơ quan quản lý nhà, đất cấp khu, thành phố hoặc tỉnh sẽ thực hiện phê bình, cảnh cáo hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan Công tố để xem xét truy tố trước Tòa án nếu thấy cần thiết.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 19-CP chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1 tháng 7 năm 1960. Tất cả các quy định trước đây trái với nội dung của Nghị định này đều bị bãi bỏ.