Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10817-1:2015 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 2871-1:2010) về Chất hoạt động bề mặt - Chất tẩy rửa - Xác định hàm lượng chất hoạt động cation - Phần 1: Chất hoạt động cation khối lượng cao phân tử được công bố bởi Bộ Khoa học và Công nghệ. Tiêu chuẩn này hướng dẫn chi tiết phương pháp xác định hàm lượng các chất hoạt động bề mặt cation có khối lượng phân tử cao trong các sản phẩm chất tẩy rửa và chất hoạt động bề mặt thương mại.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn quy định phương pháp xác định các chất hoạt động cation có khối lượng phân tử cao, cụ thể bao gồm:

• Các hợp chất amoni bậc bốn đơn chức có mạch cacbon dài chứa từ 10 đến 22 nguyên tử cacbon và có khối lượng phân tử dao động trong khoảng từ 300 đến 600.
• Các muối imidazolium hoặc các hợp chất cation mạch dài khác có khối lượng phân tử tương đương trong các chế phẩm chất tẩy rửa.
• Tiêu chuẩn này không áp dụng đối với các mẫu thử có sự hiện diện của chất hoạt động bề mặt anion hoặc chất hoạt động bề mặt lưỡng tính, trừ khi các chất này đã được tách bỏ hoàn toàn trước khi tiến hành thử nghiệm.
• Phương pháp này cũng có thể không phù hợp đối với các chất hoạt động cation có khối lượng phân tử thấp hơn 300 hoặc phân tử lượng không đồng nhất, trừ khi có sự hiệu chuẩn đặc biệt.

Tài liệu viện dẫn

Việc áp dụng tiêu chuẩn này đòi hỏi phải tham chiếu và tuân thủ các tài liệu viện dẫn quan trọng sau đây:

• TCVN 4851 (ISO 3696), Nước dùng cho phòng thí nghiệm phân tích - Yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thử.
• ISO 385, Dụng cụ thí nghiệm bằng thủy tinh - Buret.
• ISO 648, Dụng cụ thí nghiệm bằng thủy tinh - Pipet một mức.
• ISO 1042, Dụng cụ thí nghiệm bằng thủy tinh - Bình định mức.

Nguyên tắc xác định

Phương pháp xác định hàm lượng chất hoạt động cation khối lượng cao phân tử dựa trên nguyên lý kỹ thuật chuẩn độ hai pha:

• Mẫu thử chứa chất hoạt động cation được hòa tan trong môi trường hỗn hợp hai pha không trộn lẫn gồm nước và clorofom (chloroform).
• Tiến hành chuẩn độ trực tiếp bằng dung dịch tiêu chuẩn chất hoạt động bề mặt anion (thường dùng natri lauryl sulfat) trong môi trường axit mạnh.
• Sử dụng chất chỉ thị màu hỗn hợp (axit xanh 1 và bromophenol xanh) nhạy cảm với sự thay đổi điện tích. Chất chỉ thị này tạo phức màu với chất hoạt động cation và hòa tan trong pha clorofom.
• Khi đạt đến điểm tương đương (điểm cuối chuẩn độ), chất hoạt động bề mặt anion sẽ đẩy chất chỉ thị ra khỏi phức chất, làm thay đổi màu sắc của pha clorofom một cách rõ rệt, giúp xác định chính xác thể tích dung dịch chuẩn độ đã tiêu tốn.

Thuốc thử và vật liệu thử nghiệm

Để đảm bảo độ chính xác của phép phân tích, các hóa chất và thuốc thử được sử dụng phải đạt độ tinh khiết phân tích hóa học cao:

• Nước cất hoặc nước khử khoáng đạt tiêu chuẩn loại 3 theo quy định của TCVN 4851 (ISO 3696).
• Clorofom (chloroform) tinh khiết dùng cho phân tích hóa học.
• Axit sunfuric (H2SO4) loãng, nồng độ khoảng 1 mol/l hoặc 2 mol/l để điều chỉnh độ pH của môi trường phản ứng về dạng axit thích hợp.
• Dung dịch tiêu chuẩn natri lauryl sulfat (natri dodecyl sulfat) có nồng độ chính xác đã biết, thông thường là 0,004 mol/l, được chuẩn bị và hiệu chuẩn kỹ lưỡng.
• Dung dịch chỉ thị màu hỗn hợp, được pha chế từ axit xanh 1 (acid blue 1) và bromophenol xanh (bromophenol blue) trong cồn hoặc nước theo tỷ lệ nghiêm ngặt quy định trong tiêu chuẩn.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10817-1:2015 có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là căn cứ kỹ thuật pháp lý quan trọng cho các phòng thử nghiệm, tổ chức chứng nhận chất lượng và các doanh nghiệp sản xuất hóa mỹ phẩm, chất tẩy rửa tại Việt Nam trong việc kiểm soát chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường.