Pháp lệnh ưu đãi người hoạt động cách mạng, liệt sỹ và gia đình liệt sỹ, thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến, người có công giúp đỡ cách mạng năm 1994 được Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành nhằm thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc chăm sóc đời sống vật chất, tinh thần cho những người có công với nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Pháp lệnh quy định chế độ ưu đãi áp dụng đối với các đối tượng cụ thể bao gồm: người hoạt động cách mạng trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945; liệt sĩ và gia đình liệt sĩ; Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, Bà mẹ Việt Nam anh hùng, Anh hùng lao động; thương binh, bệnh binh, người hưởng chính sách như thương binh; người hoạt động cách mạng hoặc hoạt động kháng chiến bị địch bắt tù, đày; người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế; và người có công giúp đỡ cách mạng.

Chế độ ưu đãi đối với người hoạt động cách mạng trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945

• Điều kiện công nhận: Là người tham gia các tổ chức cách mạng từ ngày 31 tháng 12 năm 1944 về trước và được cơ quan, tổ chức có thẩm quyền công nhận.
• Quyền lợi được hưởng: Được hưởng phụ cấp ưu đãi hàng tháng căn cứ vào thâm niên và thời kỳ hoạt động; được Nhà nước mua bảo hiểm y tế; tổ chức sinh hoạt văn hóa, tinh thần phù hợp; được hỗ trợ hoặc cấp nhà ở tùy hoàn cảnh cụ thể. Khi qua đời, người tổ chức mai táng được cấp tiền lễ tang, chôn cất và thân nhân được hưởng trợ cấp tiền tuất.
• Chế độ tiền khởi nghĩa: Người đứng đầu tổ chức quần chúng cách mạng cấp xã hoặc thoát ly hoạt động cách mạng từ ngày 1 tháng 1 năm 1945 đến trước Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 được hưởng phụ cấp thâm niên ưu đãi theo quy định của Chính phủ.

Chế độ ưu đãi đối với liệt sĩ và gia đình liệt sĩ

• Xác nhận liệt sĩ: Liệt sĩ là người đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế hoặc vì lợi ích của Nhà nước, nhân dân và được truy tặng bằng "Tổ quốc ghi công". Cơ quan, đơn vị hoặc địa phương nơi liệt sĩ hy sinh có trách nhiệm chôn cất, quản lý mộ phần và xây dựng các công trình tưởng niệm.
• Thân nhân liệt sĩ: Gia đình liệt sĩ gồm vợ hoặc chồng, con, cha mẹ đẻ, người có công nuôi liệt sĩ được cấp "Giấy chứng nhận gia đình liệt sĩ".
• Các khoản ưu đãi cụ thể:
  • Được hỗ trợ tạo việc làm, phát triển kinh tế gia đình, ưu tiên giao đất, vay vốn lãi suất thấp, miễn hoặc giảm các loại thuế và miễn nghĩa vụ lao động công ích.
  • Được hưởng trợ cấp tiền tuất một lần. Trường hợp không còn thân nhân chủ chốt, người thân trực tiếp thờ cúng được hưởng trợ cấp một lần.
  • Trợ cấp tiền tuất hàng tháng cho cha mẹ đẻ, vợ hoặc chồng, người có công nuôi dưỡng khi đến tuổi 55 (đối với nam) hoặc 50 (đối với nữ) hoặc bị mất khả năng lao động; con liệt sĩ từ 16 tuổi trở xuống hoặc trên 16 tuổi nếu còn đi học hoặc bị tật nguyền.
  • Trợ cấp nuôi dưỡng hàng tháng đối với thân nhân cô đơn, mồ côi hoặc là thân nhân của từ ba liệt sĩ trở lên.
  • Được Nhà nước mua bảo hiểm y tế đối với người đang hưởng trợ cấp hàng tháng.
  • Con liệt sĩ được ưu tiên trong giáo dục, đào tạo, giải quyết việc làm và được miễn, hoãn nghĩa vụ quân sự.

Chế độ ưu đãi đối với Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, Bà mẹ Việt Nam anh hùng, Anh hùng lao động

• Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và Anh hùng lao động: Được Nhà nước mua bảo hiểm y tế, ưu tiên giao đất, vay vốn sản xuất lãi suất thấp, hỗ trợ nhà ở tùy hoàn cảnh và hưởng phụ cấp ưu đãi hàng tháng. Khi qua đời, người tổ chức mai táng được cấp tiền lễ tang, chôn cất. Thân nhân của người được truy tặng hoặc từ trần trước ngày Pháp lệnh có hiệu lực được hưởng trợ cấp một lần. Con của họ được ưu tiên trong giáo dục, đào tạo và giải quyết việc làm.
• Bà mẹ Việt Nam anh hùng: Được hưởng các chế độ ưu đãi như thân nhân liệt sĩ; được hỗ trợ xây dựng nhà tình nghĩa; nếu sống cô đơn thì được hưởng thêm khoản trợ cấp hàng tháng theo quy định của Chính phủ.

Chế độ ưu đãi đối với thương binh, bệnh binh và người hưởng chính sách như thương binh

• Tiêu chuẩn xác định:
  • Thương binh: Quân nhân, công an nhân dân bị thương, mất sức lao động từ 21% trở lên do chiến đấu, phục vụ chiến đấu, đấu tranh chống tội phạm hoặc thực hiện nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm.
  • Người hưởng chính sách như thương binh: Người không phải quân nhân, công an nhưng bị thương trong các trường hợp tương tự thương binh và mất sức lao động từ 21% trở lên.
  • Bệnh binh: Quân nhân, công an nhân dân mắc bệnh dẫn đến mất sức lao động từ 61% trở lên do hoạt động tại chiến trường, địa bàn khó khăn gian khổ hoặc có thâm niên công tác theo quy định.
• Chế độ trợ cấp và chăm sóc sức khỏe: Được hưởng trợ cấp, phụ cấp hàng tháng dựa trên mức độ mất sức lao động; được mua bảo hiểm y tế, hỗ trợ phục hồi chức năng và cấp phương tiện chuyên dùng. Thương binh chết do vết thương tái phát được xét công nhận là liệt sĩ. Nếu mất sức lao động từ 61% trở lên khi chết do ốm đau, tai nạn thì thân nhân được hưởng trợ cấp tiền tuất và chi phí mai táng.
• Ưu đãi về giáo dục, kinh tế và việc làm:
  • Thương binh được ưu tiên tuyển sinh vào các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, dạy nghề và được miễn, giảm học phí. Con của thương binh, bệnh binh được ưu tiên trong giáo dục, đào tạo và giải quyết việc làm. Nếu thương binh, bệnh binh mất sức lao động từ 81% trở lên, con của họ được miễn hoặc hoãn nghĩa vụ quân sự.
  • Được ưu tiên giao đất, vay vốn lãi suất thấp, miễn giảm thuế và lao động công ích. Các doanh nghiệp có trách nhiệm nhận tỷ lệ lao động là thương binh theo quy định hoặc đóng góp vào quỹ việc làm. Cơ sở sản xuất dành riêng cho thương binh, bệnh binh được Nhà nước hỗ trợ cơ sở vật chất ban đầu và miễn thuế.

Chế độ ưu đãi đối với người hoạt động cách mạng hoặc kháng chiến bị địch bắt tù, đày

• Điều kiện áp dụng: Người trong thời gian bị tù đày giữ vững khí tiết, không khai báo có hại cho cách mạng, không làm tay sai cho địch và được cơ quan thẩm quyền công nhận. Đối tượng này được Nhà nước tặng "Kỷ niệm chương".
• Quyền lợi: Người có vết thương thực thể được hưởng trợ cấp hàng tháng như thương binh cùng loại; nếu không xác định được vết thương thực thể thì hưởng trợ cấp một lần. Được mua bảo hiểm y tế và hỗ trợ chi phí mai táng khi qua đời.

Chế độ ưu đãi đối với người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế

• Điều kiện áp dụng: Người tham gia kháng chiến được Nhà nước tặng thưởng Huân chương, Huy chương tổng kết thành tích kháng chiến.
• Quyền lợi: Khi đạt tuổi 60 đối với nam và 55 đối với nữ, được hưởng trợ cấp hàng tháng hoặc trợ cấp một lần tính theo thâm niên tham gia kháng chiến. Người đang hưởng trợ cấp hàng tháng (không hưởng lương, lương hưu hay trợ cấp mất sức dài hạn) khi chết được hỗ trợ chi phí mai táng.

Chế độ ưu đãi đối với người có công giúp đỡ cách mạng

• Điều kiện áp dụng: Người có thành tích giúp đỡ cách mạng trong lúc khó khăn, nguy hiểm, được Nhà nước tặng kỷ niệm chương "Tổ quốc ghi công" hoặc bằng "Có công với nước".
• Quyền lợi: Được hưởng trợ cấp hàng tháng và các chế độ ưu đãi tương tự như thân nhân liệt sĩ theo quy định.

Quản lý nhà nước và trách nhiệm xã hội

• Trách nhiệm của cơ quan Nhà nước: Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về chế độ ưu đãi người có công. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chịu trách nhiệm chính, phối hợp với các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp để thực hiện. Nội dung quản lý bao gồm thống kê đối tượng, nghiên cứu sửa đổi chính sách, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
• Trách nhiệm của các tổ chức và toàn dân: Các cơ quan, tổ chức, đơn vị vũ trang và mọi cá nhân có trách nhiệm tham gia chăm sóc người có công. "Quỹ đền ơn, đáp nghĩa" được thành lập ở trung ương và địa phương dựa trên sự đóng góp tự nguyện. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giám sát việc thực hiện chính sách và chủ trì vận động xây dựng quỹ này.

Xử lý vi phạm và các quy định hạn chế quyền lợi

• Hành vi gian lận: Người man khai hồ sơ để hưởng chế độ sẽ bị thu hồi giấy chứng nhận, bồi hoàn số tiền đã nhận, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Người lợi dụng chức vụ làm trái quy định cũng bị xử lý nghiêm khắc.
• Tước quyền hưởng ưu đãi: Người đang hưởng chế độ ưu đãi nếu phạm tội và bị phạt tù thì bị tạm dừng hưởng chế độ trong thời gian chấp hành án. Trường hợp phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội nghiêm trọng khác bị phạt tù trên 5 năm thì vĩnh viễn bị tước quyền hưởng chế độ ưu đãi kể từ ngày bản án có hiệu lực.

Hiệu lực thi hành

Pháp lệnh có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1 tháng 1 năm 1995. Các quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ. Chế độ ưu đãi được áp dụng đồng thời cho cả những người đã được công nhận trước ngày Pháp lệnh có hiệu lực và những người được tiếp tục xét công nhận sau đó.