Pháp lệnh Bảo vệ bí mật Nhà nước năm 2000 được ban hành bởi Ủy ban Thường vụ Quốc hội và do Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh ký thực hiện, nhằm quy định các nguyên tắc, phân loại, quản lý và trách nhiệm bảo vệ bí mật nhà nước, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Pháp lệnh áp dụng đối với các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế, tổ chức khác, đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân Việt Nam trong việc thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm bảo vệ bí mật nhà nước.

Định nghĩa và các hành vi bị nghiêm cấm

• Khái niệm bí mật nhà nước: Là những thông tin về vụ, việc, tài liệu, vật, địa điểm, thời gian, lời nói có nội dung quan trọng thuộc các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế, khoa học, công nghệ và các lĩnh vực khác mà Nhà nước chưa hoặc không công bố. Nếu những thông tin này bị tiết lộ sẽ gây nguy hại trực tiếp cho nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Trách nhiệm bảo vệ: Bảo vệ bí mật nhà nước là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Mọi cơ quan, tổ chức và công dân đều có nghĩa vụ và trách nhiệm tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.
• Các hành vi bị nghiêm cấm: Nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi thu thập, làm lộ, làm mất, chiếm đoạt, mua bán, tiêu huỷ trái phép bí mật nhà nước. Đồng thời, nghiêm cấm việc lạm dụng quy định bảo vệ bí mật nhà nước để che giấu các hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc gây cản trở việc thực hiện các kế hoạch nhà nước.

Phân loại mức độ mật của bí mật nhà nước

Căn cứ vào tính chất quan trọng của nội dung thông tin và mức độ nguy hại nếu bị tiết lộ, bí mật nhà nước được phân chia thành ba mức độ cụ thể:

• Độ Tuyệt mật: Bao gồm chiến lược an ninh quốc gia, kế hoạch phòng thủ đất nước, kế hoạch động viên chiến tranh, các loại vũ khí và phương tiện quyết định khả năng phòng thủ; các chủ trương, chính sách đối nội, đối ngoại chưa công bố của Đảng và Nhà nước; thông tin tình báo, phản gián do Chính phủ quy định; mật mã quốc gia; dự trữ chiến lược quốc gia, số liệu dự toán, quyết toán ngân sách nhà nước chưa công bố; kế hoạch phát hành tiền, khóa an toàn mẫu tiền; khu vực, địa điểm cấm và các thông tin khác do Chính phủ xác định.
• Độ Tối mật: Bao gồm các cuộc đàm phán, tiếp xúc cấp cao với nước ngoài hoặc tổ chức quốc tế chưa công bố; tổ chức hoạt động, trang bị, phương án tác chiến của các đơn vị vũ trang (trừ phần Tuyệt mật); phương án sản xuất, vận chuyển, cất giữ vũ khí; công trình phòng thủ biên giới, vùng trời, vùng biển; bản đồ quân sự, tọa độ điểm hạng I, hạng II quốc gia; số lượng tiền in, phát hành, dự trữ, số liệu bội chi, lạm phát chưa công bố; nơi lưu giữ kim loại quý hiếm, đá quý, ngoại hối; công trình khoa học, phát minh đặc biệt quan trọng đối với quốc phòng, an ninh, kinh tế chưa công bố; kế hoạch xuất nhập khẩu các mặt hàng trọng yếu.
• Độ Mật: Là những bí mật nhà nước nằm ngoài phạm vi của độ Tuyệt mật và Tối mật. Danh mục bí mật nhà nước độ Mật do người đứng đầu hoặc người được ủy quyền của cơ quan, tổ chức đề nghị Bộ trưởng Bộ Công an quyết định.

Quản lý nhà nước về bảo vệ bí mật nhà nước

• Thẩm quyền của Chính phủ: Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ bí mật nhà nước trên phạm vi cả nước, ban hành và hướng dẫn thi hành các văn bản quy phạm pháp luật, quyết định kinh phí và bảo đảm cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ công tác này.
• Vai trò của Bộ Công an: Bộ Công an chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước, có nhiệm vụ soạn thảo văn bản pháp luật trình Chính phủ; hướng dẫn các cơ quan lập danh mục bí mật nhà nước; thẩm định danh mục Tuyệt mật và Tối mật để trình Thủ tướng Chính phủ quyết định; quyết định danh mục độ Mật; thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và giải quyết khiếu nại, tố cáo.
• Trách nhiệm của Bộ Quốc phòng: Tổ chức thực hiện và quản lý công tác bảo vệ bí mật nhà nước trong các cơ quan, đơn vị thuộc phạm vi quản lý của mình theo quy định của Chính phủ.
• Trách nhiệm của địa phương và các cơ quan, tổ chức: Người đứng đầu cơ quan, tổ chức và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm tổ chức thực hiện bảo vệ bí mật nhà nước; ban hành nội quy; lập danh mục, đề xuất thay đổi độ mật hoặc giải mật; bố trí cán bộ chuyên trách; tuyên truyền, giáo dục ý thức cảnh giác cho nhân viên và thực hiện chế độ báo cáo định kỳ.

Quy định bảo vệ bí mật nhà nước trong các lĩnh vực cụ thể

• Lĩnh vực thông tin, báo chí và xuất bản: Chính phủ quy định cụ thể việc bảo vệ bí mật nhà nước trong hoạt động xuất bản, báo chí và các phương tiện thông tin đại chúng khác nhằm ngăn ngừa việc vô ý hoặc cố ý làm lộ thông tin mật.
• Truyền đưa thông tin và công nghệ: Mọi nội dung bí mật nhà nước nếu được truyền đưa bằng các phương tiện viễn thông và máy tính bắt buộc phải được mã hóa theo quy định của pháp luật về cơ yếu.
• Khoa học và công nghệ: Các công trình khoa học, phát minh, sáng chế, giải pháp hữu ích liên quan đến bí mật nhà nước phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền và bảo vệ nghiêm ngặt.
• Quan hệ đối ngoại: Cơ quan, tổ chức, công dân Việt Nam khi tiếp xúc với tổ chức, cá nhân nước ngoài phải tuân thủ pháp luật bảo vệ bí mật nhà nước. Khi thực hiện các chương trình hợp tác quốc tế liên quan đến bí mật nhà nước phải được sự đồng ý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
• Tiêu chuẩn nhân sự: Người làm công tác bảo vệ bí mật nhà nước và người được giao nhiệm vụ tiếp xúc với bí mật nhà nước phải có phẩm chất đạo đức tốt, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, năng lực hoàn thành nhiệm vụ và bắt buộc phải ký cam kết bảo vệ bí mật nhà nước.

Khen thưởng, xử lý vi phạm và hiệu lực thi hành

• Khen thưởng: Cơ quan, tổ chức và công dân có thành tích xuất sắc trong công tác bảo vệ bí mật nhà nước sẽ được khen thưởng theo quy định của pháp luật.
• Xử lý vi phạm: Mọi hành vi vi phạm quy định của Pháp lệnh này, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp gây thiệt hại vật chất thì phải bồi thường theo quy định.
• Hiệu lực thi hành: Pháp lệnh này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 4 năm 2001, thay thế hoàn toàn cho Pháp lệnh Bảo vệ bí mật nhà nước ngày 28 tháng 10 năm 1991. Mọi quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ.