Nghị định số 102/1998/NĐ-CP do Chính phủ ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 28/1998/NĐ-CP ngày 11 tháng 5 năm 1998 quy định chi tiết thi hành Luật thuế giá trị gia tăng (GTGT). Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm điều chỉnh các chính sách thuế GTGT cho phù hợp với tình hình thực tế sản xuất, kinh doanh trong giai đoạn đầu áp dụng Luật thuế GTGT tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế hoặc không thuộc diện chịu thuế GTGT tại Việt Nam; các cơ quan thuế và các cơ quan nhà nước có liên quan đến việc quản lý, thu nộp và hoàn thuế GTGT.

Bổ sung đối tượng không thuộc diện chịu thuế giá trị gia tăng

Nghị định bổ sung và làm rõ một số đối tượng không phải chịu thuế GTGT nhằm hỗ trợ các ngành sản xuất và dịch vụ đặc thù, cụ thể:

• Bổ sung vào diện không chịu thuế GTGT đối với các loại máy bay, dàn khoan, tàu thủy thuê của nước ngoài dùng cho sản xuất, kinh doanh, với điều kiện các loại phương tiện, thiết bị này trong nước chưa sản xuất được.
• Sửa đổi quy định về dịch vụ tín dụng không chịu thuế GTGT, bao gồm các hình thức cho vay (tính cả trường hợp cho vay trong trường hợp bảo lãnh), dịch vụ cho thuê tài chính của các tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư và các hoạt động chuyển nhượng vốn.

Quy định chi tiết về khấu trừ thuế đầu vào theo tỷ lệ (%)

Nghị định sửa đổi, bổ sung phương pháp tính khấu trừ thuế đầu vào đối với một số trường hợp đặc thù mua hàng hóa không có hóa đơn GTGT hoặc hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt:

• Đối với cơ sở sản xuất, chế biến mua nông sản, lâm sản, thủy sản chưa qua chế biến trực tiếp từ người sản xuất mà không có hóa đơn GTGT thì được khấu trừ thuế đầu vào theo tỷ lệ tính trên giá trị hàng hóa mua vào:
  • Tỷ lệ khấu trừ 5%: Áp dụng đối với các sản phẩm trồng trọt thuộc nhóm cây lấy nhựa, lấy mủ, lấy dầu, mía cây, chè búp tươi, lúa, ngô, khoai, sắn; các sản phẩm chăn nuôi gồm gia súc, gia cầm, cá, tôm và các loại thủy sản khác.
  • Tỷ lệ khấu trừ 3%: Áp dụng đối với các loại nông sản, lâm sản khác không nằm trong danh mục được khấu trừ 5% nêu trên.
• Đối với các trường hợp mua hàng hóa khác:
  • Tỷ lệ khấu trừ 5%: Áp dụng đối với sắt thép phế liệu do cơ sở sản xuất mua gom để làm nguyên liệu sản xuất sắt thép; hải sản do cơ sở sản xuất, chế biến mua trực tiếp của ngư dân; tiền bồi thường phát sinh từ hoạt động kinh doanh bảo hiểm.
  • Tỷ lệ khấu trừ 3%: Áp dụng đối với hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt do các tổ chức, doanh nghiệp thương mại mua trực tiếp từ cơ sở sản xuất để bán lại.
• Giới hạn áp dụng: Việc tính khấu trừ thuế hoặc hoàn thuế đầu vào theo các tỷ lệ trên không được áp dụng đối với trường hợp các sản phẩm này được sử dụng làm nguyên liệu để sản xuất, chế biến hàng xuất khẩu hoặc mua trực tiếp để xuất khẩu.
• Bộ Tài chính có trách nhiệm căn cứ vào tình hình biến động giá cả và hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế của từng mặt hàng để trình Chính phủ điều chỉnh danh mục sản phẩm và mức khấu trừ thuế đầu vào cho phù hợp.

Điều kiện và đối tượng được xét hoàn thuế giá trị gia tăng

Nghị định nới lỏng và làm rõ điều kiện hoàn thuế GTGT đối với các cơ sở kinh doanh nhằm tạo điều kiện quay vòng vốn nhanh:

• Cơ sở kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khấu trừ thuế sẽ được xét hoàn thuế nếu có số thuế đầu vào được khấu trừ của ba tháng liên tục lớn hơn số thuế đầu ra.
• Đối với các cơ sở kinh doanh xuất khẩu hàng hóa theo thời vụ hoặc theo từng kỳ với số lượng lớn, nếu phát sinh số thuế GTGT đầu vào của hàng hóa xuất khẩu lớn hơn thuế đầu ra thì được xem xét giải quyết hoàn thuế GTGT theo từng kỳ phát sinh.

Chính sách giảm thuế giá trị gia tăng cho các cơ sở gặp khó khăn

Để hỗ trợ các doanh nghiệp vượt qua khó khăn trong những năm đầu chuyển đổi sang áp dụng thuế GTGT, Chính phủ quy định các biện pháp giảm thuế:

• Xét giảm thuế do bị lỗ: Các cơ sở sản xuất, xây dựng, vận tải, thương mại, du lịch, dịch vụ, ăn uống trong những năm đầu áp dụng thuế GTGT mà bị lỗ do số thuế GTGT phải nộp lớn hơn số thuế tính theo mức thuế doanh thu trước đây thì được xét giảm thuế GTGT phải nộp. Mức giảm tương ứng với số lỗ thực tế do nguyên nhân này gây ra, nhưng tối đa không vượt quá số thuế GTGT phải nộp của năm được xét giảm.
• Giảm 50% mức thuế tính trên giá bán: Áp dụng đối với một số sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đang gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh, bao gồm:
  • Than đá.
  • Máy móc phục vụ nông nghiệp và sản xuất: máy cày, máy kéo, máy bơm nước, máy công vụ, máy động lực.
  • Các loại hóa chất cơ bản: Xút (NaOH), Natrihypocloxít (Na OCl), Canxihypocloxít (Ca(OCl)2), Nhôm hyđrôxit (Al(OH)3), Axít Clohyđric (HCl), Clo lỏng và khí (Clo (Cl2)), Natri Silicat (Na2SiO3).
  • Hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt ở khâu kinh doanh thương mại nộp thuế theo phương pháp khấu trừ thuế.
  • Các dịch vụ khách sạn, du lịch và ăn uống.

Điều tiết thu nhập đối với doanh nghiệp Nhà nước có thu nhập cao

Bên cạnh các chính sách ưu đãi, giảm thuế cho đơn vị gặp khó khăn, Nghị định cũng bổ sung quy định điều tiết thu nhập đối với các doanh nghiệp Nhà nước có lợi thế lớn:

• Các doanh nghiệp Nhà nước hoạt động sản xuất, kinh doanh các hàng hóa, dịch vụ như xổ số, điện, xi măng, bưu chính viễn thông và một số hàng hóa, dịch vụ khác có thu nhập cao do mức thuế GTGT phải nộp thấp hơn thuế doanh thu trước đây thì phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và thuế TNDN bổ sung theo quy định.
• Trường hợp sau khi nộp các loại thuế trên mà phần thu nhập chênh lệch do thuế GTGT thấp hơn thuế doanh thu vẫn còn lớn, doanh nghiệp phải nộp tiếp vào ngân sách Nhà nước tối thiểu 70% phần thu nhập còn lại đó. Bộ Tài chính chịu trách nhiệm quy định cụ thể mức điều tiết thêm phù hợp với từng loại doanh nghiệp.
• Bộ Tài chính cũng được giao thẩm quyền xem xét giải quyết về thuế GTGT đối với các mặt hàng dự trữ theo yêu cầu của Chính phủ (như phân bón, thuốc trừ sâu...) còn tồn kho đến ngày 31 tháng 12 năm 1998 tại các doanh nghiệp, nếu mức dự trữ này gây ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 102/1998/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 1999. Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành chi tiết các điều khoản của Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Nghị định.