Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 37106:2018 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc gia ISO 37106:2018) về "Đô thị và cộng đồng bền vững - Hướng dẫn thiết lập mô hình hoạt động của đô thị thông minh cho cộng đồng bền vững" là văn bản hướng dẫn mang tính chiến lược dành cho các nhà lãnh đạo đô thị, chính quyền địa phương và các bên liên quan nhằm xây dựng, vận hành và chuyển đổi mô hình đô thị truyền thống sang mô hình đô thị thông minh, phát triển bền vững.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này đưa ra các hướng dẫn thực hành để thiết lập mô hình hoạt động của đô thị thông minh, áp dụng cho mọi quy mô đô thị và cộng đồng. Đối tượng áp dụng chính bao gồm chính quyền địa phương, các nhà lãnh đạo đô thị, các đối tác phát triển công nghệ, các nhà cung cấp dịch vụ công và cộng đồng dân cư, doanh nghiệp trong đô thị.

1. Bốn nguyên tắc thực hiện cốt lõi của Đô thị thông minh (Phụ lục A)

Để hướng tới một đô thị thông minh và bền vững, các nhà lãnh đạo cần hợp tác với các bên quan tâm để phát triển và thống nhất bộ nguyên tắc thực hiện chiến lược dựa trên bốn trụ cột chính:

• Đô thị có tầm nhìn: Cần xây dựng một tầm nhìn rõ ràng, thuyết phục và được đồng thuận bởi tất cả các bên quan tâm. Tầm nhìn này phải xác định rõ các kết quả mong muốn về xã hội, kinh tế và môi trường; có sự cam kết mạnh mẽ từ chính quyền địa phương; đồng thời chủ động loại trừ khoảng cách kỹ thuật số thông qua đào tạo, giáo dục và tạo kênh lắng nghe ý kiến người dân.
• Đô thị lấy người dân làm trung tâm: Thấu hiểu nhu cầu thực tế của người dân và doanh nghiệp dựa trên dữ liệu thực tế thay vì giả định. Thiết lập dịch vụ một cửa "mọi lúc, mọi nơi, trên mọi thiết bị" dựa trên nhu cầu người dùng. Khuyến khích người dân và doanh nghiệp trực tiếp tham gia vào việc đồng thiết kế và đồng tạo lập các dịch vụ công.
• Đô thị kỹ thuật số: Tạo ra khả năng kết nối và tích hợp kỹ thuật số toàn diện giữa con người, địa điểm và vạn vật. Áp dụng nguyên tắc "mặc định kỹ thuật số" cho mọi dịch vụ đô thị, đồng thời sử dụng phân tích dữ liệu lớn để dự báo, ngăn ngừa các vấn đề phát sinh và tối ưu hóa cung - cầu.
• Đô thị mở và hợp tác: Tạo không gian hạ tầng kỹ thuật và kỹ thuật số để thúc đẩy đổi mới sáng tạo liên ngành. Công khai dữ liệu công không nhạy cảm để bên thứ ba tái sử dụng và tạo ra giá trị mới, đồng thời bảo mật tuyệt đối dữ liệu cá nhân. Áp dụng kiến trúc hướng dịch vụ (SOA) và các tiêu chuẩn mở để tăng khả năng liên thông, chia sẻ và tái sử dụng tài sản, dịch vụ toàn đô thị.

2. Các quá trình thực hiện chính trên toàn đô thị (Cấu phần B)

Mô hình hoạt động của đô thị thông minh được vận hành thông qua các nhóm quá trình cốt lõi sau:

• Quản lý chiến lược: Bao gồm việc xác định tầm nhìn đô thị [B1]; thiết lập cơ chế lãnh đạo và điều hành mang tính hợp tác [B2]; thúc đẩy sự cam kết hợp tác của các bên [B3]; quản lý mua sắm và nhà cung cấp thông minh [B4]; lập bản đồ khả năng liên thông [B5]; xây dựng thuật ngữ và mô hình tham chiếu chung [B6]; và thiết lập lộ trình đô thị thông minh [B7].
• Quản lý dịch vụ lấy người dân làm trung tâm: Tập trung vào việc trao quyền cho cộng đồng thông qua dữ liệu mở [B8]; thực hiện các dịch vụ tích hợp [B9]; quản lý danh tính và quyền riêng tư của người dùng [B10]; xây dựng chiến lược áp dụng kỹ thuật số và quản lý kênh phân phối dịch vụ [B11].
• Quản lý tài nguyên kỹ thuật và công nghệ: Quản lý các dự án phát triển và hạ tầng đô thị thông minh [B12]; lập bản đồ và quản lý tài nguyên dữ liệu, công nghệ thông tin [B13]; xây dựng kiến trúc công nghệ thông tin mở, định hướng vào dịch vụ trên toàn đô thị [B14].

3. Khung hiện thực hóa lợi ích và Quản lý rủi ro (Cấu phần C & Cấu phần D)

• Hiện thực hóa lợi ích (Cấu phần C): Việc hiện thực hóa các lợi ích đã cam kết là trách nhiệm cốt lõi của ban lãnh đạo chương trình đô thị thông minh. Đô thị cần thiết lập các thước đo thành công rõ ràng, định lượng được chi phí và hiệu quả hoạt động của hệ thống hiện tại để làm căn cứ so sánh, đánh giá tác động thực tế của chương trình.
• Quản lý rủi ro (Cấu phần D): Nhận diện, đánh giá và theo dõi sát sao các rủi ro trong quá trình chuyển đổi số và thay đổi tổ chức, đảm bảo hệ thống đô thị có khả năng phục hồi nhanh chóng trước các sự cố cố ý hoặc vô tình.

4. Danh sách kiểm tra việc giảm thiểu các rủi ro chính (Phụ lục B)

Để đảm bảo chương trình đô thị thông minh thành công, tiêu chuẩn cung cấp danh sách kiểm tra chi tiết đối với 8 nhóm rủi ro lớn:

• Rõ ràng về mặt chiến lược: Tầm nhìn phải được hợp tác xây dựng; có tình huống hoạt động thành công với đường cơ sở định lượng; chú trọng vào kết quả thực tế ngắn và trung hạn trước khi đầu tư kinh phí cho công nghệ.
• Sự lãnh đạo: Đảm bảo sự cam kết dài hạn từ lãnh đạo cấp cao; trang bị đầy đủ kỹ năng chuyển đổi số cho đội ngũ quản lý; thiết lập cơ chế điều hành hợp tác và phân định rõ trách nhiệm giải trình của từng đối tác.
• Chú trọng vào người dùng: Thấu hiểu khách hàng toàn diện dựa trên phân tích dữ liệu; cung cấp dịch vụ một cửa đa kênh; trao quyền cho cộng đồng tham gia thiết kế dịch vụ và tiếp cận dữ liệu đô thị.
• Cam kết hợp tác: Huy động hiệu quả sự tham gia của các khu vực công, tư, tình nguyện và chủ động học hỏi kinh nghiệm từ các đô thị khác.
• Kỹ năng: Lập bản đồ các kỹ năng cần thiết và thiết lập cơ chế tích hợp, tối đa hóa năng lực của các đối tác tham gia thực hiện lộ trình.
• Quan hệ đối tác với nhà cung cấp: Lựa chọn nhà cung cấp dựa trên giá trị lâu dài và mức độ tin cậy thay vì chỉ dựa vào giá cả; áp dụng chính sách mua sắm mở, tránh khép kín công nghệ.
• Kiểm chứng trong tương lai: Sử dụng tiêu chuẩn mở để tăng khả năng liên thông; áp dụng kiến trúc hướng dịch vụ (SOA); quản lý các bộ dữ liệu dùng chung; có quy trình dự phòng và thay thế khi các đối tác rời khỏi hệ sinh thái đô thị.
• Thực hiện thành công: Triển khai theo từng giai đoạn (tránh thay đổi đột ngột); thiết lập hệ thống cải tiến liên tục; thực hiện đánh giá rủi ro thường xuyên và tận dụng việc kiểm tra độc lập từ bên ngoài.