Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8710-6:2019 về Bệnh thủy sản - Quy trình chẩn đoán - Phần 6: Bệnh do Koi herpesvirus ở cá chép do Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này hướng dẫn chi tiết quy trình kỹ thuật nhằm phát hiện và chẩn đoán chính xác bệnh do Koi herpesvirus (KHV) gây ra trên cá chép và các giống cá chép cảnh.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định quy trình chẩn đoán bệnh do Koi herpesvirus ở cá chép.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các cơ quan quản lý dịch bệnh thủy sản, phòng thử nghiệm, tổ chức và cá nhân thực hiện hoạt động xét nghiệm, chẩn đoán bệnh do Koi herpesvirus trên đối tượng cá chép (Cyprinus carpio) bao gồm cả cá chép tiêu dùng và cá chép cảnh (cá koi).

Thuật ngữ và định nghĩa về bệnh

• Bệnh do Koi herpesvirus (KHVD - Koi Herpesvirus Disease) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus thuộc họ Alloherpesviridae gây ra.
• Bệnh gây tỷ lệ tử vong rất cao (từ 80% đến 100%) ở các loài cá chép và cá koi, đặc biệt bùng phát mạnh mẽ trong điều kiện nhiệt độ nước dao động từ 18 độ C đến 28 độ C.

Thiết bị, dụng cụ và hóa chất thử nghiệm

• Thiết bị, dụng cụ: Máy nhân gen PCR, máy Real-time PCR, máy ly tâm lạnh, tủ an toàn sinh học cấp II, tủ lạnh sâu (âm 20 độ C đến âm 80 độ C), máy lắc, bể ổn nhiệt, bộ điện di và hệ thống đọc gel.
• Hóa chất và sinh phẩm: Kit tách chiết DNA chuyên dụng, các cặp mồi (primers) đặc hiệu để phát hiện KHV, các chất phản ứng PCR (Taq polymerase, dNTPs, đệm phản ứng), agarose, chất nhuộm gel và nước không có nuclease.

Chẩn đoán lâm sàng

• Triệu chứng lâm sàng: Cá nhiễm bệnh thường có biểu hiện lờ đờ, bơi tách đàn, nổi đầu trên mặt nước hoặc bơi không định hướng. Da cá xuất hiện các vết loét, mất nhớt hoặc tiết nhiều nhớt bất thường, có hiện tượng xuất huyết ở gốc vây, dưới bụng và mắt bị trũng sâu.
• Bệnh tích đại thể: Mang cá là cơ quan bị tổn thương nặng nề nhất với các vết đốm màu trắng hoặc đỏ xám do hoại tử, các lá mang dính bết lại. Các cơ quan nội tạng như thận, tỳ tạng (lách) và gan thường bị sưng to, có thể xuất hiện các điểm xuất huyết nhỏ.

Chẩn đoán trong phòng thí nghiệm

• Lấy mẫu bệnh phẩm: Thu thập mẫu mang, thận, tỳ tạng hoặc não của cá nghi mắc bệnh. Đối với cá nhỏ, có thể thu thập nguyên con. Mẫu phải được bảo quản trong điều kiện lạnh thích hợp và vận chuyển nhanh chóng về phòng thử nghiệm.
• Tách chiết DNA: Sử dụng các phương pháp tách chiết cột silica hoặc phương pháp truyền thống để thu nhận DNA của virus từ các mẫu mô đã chuẩn bị.
• Phương pháp PCR (Polymerase Chain Reaction): Sử dụng cặp mồi đặc hiệu để khuếch đại đoạn gen mục tiêu của Koi herpesvirus. Kết quả được xác định bằng phương pháp điện di trên gel agarose để phát hiện vạch sản phẩm có kích thước đặc hiệu theo quy định.
• Phương pháp Real-time PCR: Sử dụng hệ thống mồi và mẫu dò (probe) đặc hiệu nhằm phát hiện sự hiện diện của DNA virus với độ nhạy và độ chính xác cao, giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán và hạn chế ngoại nhiễm.

Kết luận chẩn đoán

• Cá chép hoặc cá koi được kết luận là mắc bệnh do Koi herpesvirus khi có các triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể điển hình và có kết quả xét nghiệm dương tính với KHV bằng phương pháp PCR hoặc Real-time PCR.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8710-6:2019 có hiệu lực kể từ ngày ban hành công bố và được áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước trong công tác kiểm soát dịch bệnh thủy sản.