Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13806:2023 về Công trình thủy lợi - Gia cố bảo vệ mái dốc bằng thảm thực vật quy định các yêu cầu kỹ thuật về thiết kế, thi công và nghiệm thu hệ thống gia cố, bảo vệ bề mặt mái dốc của các công trình thủy lợi bằng phương pháp sử dụng thảm thực vật.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các công trình thủy lợi có yêu cầu gia cố, bảo vệ mái dốc chống xói mòn do mưa, gió, dòng chảy tràn và sóng nhẹ. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế, nhà thầu thi công và giám sát các công trình đê điều, đập đất, kênh mương, và các mái dốc đào, đắp khác trong hệ thống thủy lợi.

Thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

• Gia cố mái dốc bằng thảm thực vật: Là giải pháp sử dụng các loại cỏ, cây bụi kết hợp hoặc không kết hợp với các vật liệu địa kỹ thuật để phủ kín bề mặt mái dốc, nhằm giữ đất, chống xói mòn và tăng cường độ ổn định bề mặt.
• Vật liệu địa kỹ thuật hỗ trợ: Bao gồm lưới địa kỹ thuật, ô địa kỹ thuật (geocell), thảm xơ dừa hoặc các cấu kiện bê tông hở được sử dụng để giữ đất tạm thời hoặc lâu dài, tạo điều kiện cho hệ rễ thực vật bám dính và phát triển.
• Độ che phủ của thảm thực vật: Tỷ lệ phần trăm diện tích bề mặt mái dốc được che phủ bởi phần thân và lá của thực vật khi nhìn từ trên xuống.

Yêu cầu kỹ thuật trong thiết kế

• Lựa chọn chủng loại thực vật: Ưu tiên các loài cỏ, cây bụi bản địa có khả năng sinh trưởng mạnh, hệ rễ phát triển sâu và rộng để liên kết các lớp đất mặt. Thực vật được chọn phải chịu được điều kiện thời tiết khắc nghiệt (khô hạn, ngập lụt cục bộ) và ít tốn công chăm sóc.
• Đánh giá điều kiện địa chất và thủy văn: Thiết kế phải dựa trên kết quả khảo sát về độ dốc, tính chất cơ lý của đất mái dốc, chế độ mưa, dòng chảy tràn và mức độ tác động của sóng để lựa chọn giải pháp trồng cây trực tiếp hoặc kết hợp vật liệu gia cường.
• Giải pháp kết hợp vật liệu: Đối với mái dốc có độ dốc lớn (thường lớn hơn 1:1.5) hoặc vùng chịu dòng chảy mạnh, bắt buộc phải thiết kế kết hợp thảm thực vật với các biện pháp cơ học như ô địa kỹ thuật, lưới thép, hoặc khung bê tông để tránh sạt lở trước khi thực vật kịp bén rễ.

Quy trình thi công thảm thực vật

• Chuẩn bị mặt bằng: Tiến hành san gạt, bù đắp các vị trí lồi lõm trên mái dốc, loại bỏ đá mồ côi và rác thải. Đảm bảo lớp đất trồng dày tối thiểu từ 10 cm đến 15 cm và đủ độ phì nhiêu để thực vật phát triển.
• Phương pháp trồng: Tùy thuộc vào điều kiện thực tế để áp dụng các phương pháp như gieo hạt trực tiếp, phun hỗn hợp hạt cỏ (hydroseeding), trồng bầu cây, hoặc lát thảm cỏ trực tiếp lên mái dốc.
• Chăm sóc sau thi công: Thiết lập hệ thống tưới nước giữ ẩm định kỳ, bón phân bổ sung và dọn dẹp cỏ dại trong giai đoạn đầu (tối thiểu 3 tháng đầu) cho đến khi thảm thực vật đạt độ che phủ ổn định.

Công tác nghiệm thu và bảo trì

• Tiêu chuẩn nghiệm thu: Thảm thực vật nghiệm thu phải đạt tỷ lệ che phủ bề mặt tối thiểu theo thiết kế (thường không dưới 85%), cây trồng phát triển xanh tốt, hệ rễ bám sâu vào đất nền và không xuất hiện các vết xói lở, trượt sụt cục bộ trên mái dốc.
• Bảo trì định kỳ: Thực hiện công tác cắt tỉa cỏ, dọn dẹp cây thân gỗ tự mọc có nguy cơ phá hủy kết cấu mái dốc, khơi thông hệ thống rãnh thoát nước và gia cố ngay các vị trí thảm thực vật bị hư hại do thiên tai.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13806:2023 có hiệu lực thi hành kể từ ngày công bố, thay thế hoặc bổ sung cho các hướng dẫn kỹ thuật trước đây về gia cố mái dốc bằng thực vật trong ngành thủy lợi.