Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13612:2023 về Đường và sản phẩm đường - Lấy mẫu để phân tích vi sinh vật được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2023, đưa ra các hướng dẫn kỹ thuật chuẩn hóa về quy trình, phương pháp và dụng cụ lấy mẫu nhằm phục vụ cho công tác kiểm nghiệm, phân tích các chỉ tiêu vi sinh vật trong đường và các sản phẩm từ đường.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu và phương pháp lấy mẫu đối với các loại đường (bao gồm đường tinh luyện, đường cát trắng, đường thô, đường phèn) và các sản phẩm đường khác (như đường lỏng, siro đường) nhằm mục đích phân tích vi sinh vật.
• Đối tượng áp dụng: Văn bản áp dụng đối với các phòng thử nghiệm, cơ quan kiểm tra chất lượng, các doanh nghiệp sản xuất, chế biến, nhập khẩu và kinh doanh đường và sản phẩm đường tại Việt Nam.

Nguyên tắc chung trong lấy mẫu vi sinh vật

• Mẫu được lấy phải đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ lô hàng được kiểm tra.
• Quá trình lấy mẫu phải được thực hiện trong điều kiện vô trùng tuyệt đối để tránh nhiễm chéo hoặc nhiễm bẩn thứ cấp từ môi trường, dụng cụ lấy mẫu hoặc từ chính người thao tác lấy mẫu.
• Tất cả các dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với mẫu và hộp chứa mẫu phải được tiệt trùng trước khi sử dụng và bảo quản trong điều kiện vô trùng cho đến khi tiến hành lấy mẫu.

Yêu cầu về thiết bị và dụng cụ lấy mẫu

• Dụng cụ lấy mẫu: Sử dụng các dụng cụ như muỗng, muôi, ống lấy mẫu (xiên lấy mẫu) được làm bằng vật liệu không gỉ, không gây độc (như thép không gỉ hoặc thủy tinh chịu nhiệt) và có khả năng chịu được các phương pháp tiệt trùng bằng nhiệt khô hoặc nhiệt ẩm.
• Hộp chứa mẫu: Phải sử dụng các chai, lọ thủy tinh hoặc túi nhựa chuyên dụng, có nắp đậy kín, chống thấm nước, chống ẩm và đã được tiệt trùng hoàn toàn.
• Thiết bị tiệt trùng tại chỗ: Đèn cồn hoặc các thiết bị khò ga cầm tay để tiệt trùng nhanh các dụng cụ kim loại ngay tại hiện trường lấy mẫu trước khi thực hiện thao tác.

Quy trình thực hiện lấy mẫu chi tiết

• Chuẩn bị trước khi lấy mẫu: Người thực hiện lấy mẫu phải mặc trang phục bảo hộ sạch sẽ, rửa tay bằng xà phòng và sát trùng bằng cồn 70 độ hoặc đeo găng tay vô trùng. Khu vực lấy mẫu cần được dọn dẹp sạch sẽ, hạn chế tối đa các nguồn gió hoặc bụi bẩn có thể gây nhiễm mẫu.
• Lấy mẫu đối với sản phẩm đóng gói sẵn (bao gói nhỏ): Đối với các sản phẩm đường đóng gói nhỏ, có thể chọn ngẫu nhiên các bao gói nguyên vẹn từ lô hàng. Tiến hành sát trùng bề mặt ngoài của bao gói bằng cồn trước khi mở để lấy mẫu, hoặc chuyển nguyên bao gói chưa mở về phòng thử nghiệm nếu điều kiện cho phép.
• Lấy mẫu đối với sản phẩm dạng rời hoặc bao gói lớn: Sử dụng dụng cụ lấy mẫu đã tiệt trùng để lấy mẫu ở các độ sâu và vị trí khác nhau (phía trên, giữa và đáy) của bao chứa hoặc bồn chứa. Trộn đều các mẫu ban đầu để tạo thành mẫu chung, hoặc giữ riêng biệt tùy thuộc vào mục đích thử nghiệm cụ thể.
• Đóng gói và niêm phong mẫu: Ngay sau khi lấy mẫu, phải chuyển ngay mẫu vào hộp chứa vô trùng và đậy kín nắp. Tiến hành niêm phong hộp chứa mẫu để đảm bảo tính pháp lý và tính nguyên vẹn của mẫu thử.
• Ghi nhãn mẫu: Nhãn mẫu phải được dán chắc chắn trên hộp chứa với đầy đủ các thông tin bắt buộc bao gồm: tên sản phẩm, ký hiệu mẫu, số lô sản xuất, ngày và giờ lấy mẫu, địa điểm lấy mẫu và tên người thực hiện lấy mẫu.

Bảo quản và vận chuyển mẫu thử nghiệm

• Điều kiện bảo quản: Mẫu đường khô thông thường có thể được bảo quản và vận chuyển ở nhiệt độ phòng, tránh ánh nắng trực tiếp và độ ẩm cao. Đối với các sản phẩm đường lỏng hoặc siro, mẫu cần được bảo quản ở nhiệt độ lạnh từ 2 độ C đến 8 độ C để ngăn ngừa sự phát triển của vi sinh vật trong quá trình vận chuyển.
• Thời gian vận chuyển: Mẫu sau khi lấy phải được vận chuyển nhanh nhất có thể về phòng thử nghiệm. Thời gian từ lúc lấy mẫu đến khi tiến hành phân tích vi sinh vật lý tưởng nhất là không quá 24 giờ.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13612:2023 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp thống nhất phương pháp lấy mẫu, đảm bảo độ chính xác và khách quan cho kết quả kiểm nghiệm vi sinh vật đối với các sản phẩm đường lưu thông trên thị trường.