Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13504-2:2022 về Kiểm dịch thực vật - Quy trình phân tích nguy cơ đến môi trường của sinh vật có ích nhập khẩu - Phần 2: Sinh vật ký sinh quy định các nguyên tắc, trình tự và nội dung thực hiện phân tích nguy cơ đối với môi trường khi nhập khẩu các loài sinh vật ký sinh có ích phục vụ công tác bảo vệ thực vật và nông nghiệp tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ và kiểm dịch thực vật, các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động nhập khẩu, nghiên cứu, khảo nghiệm hoặc sử dụng sinh vật ký sinh nhập khẩu làm tác nhân phòng trừ sinh học tại Việt Nam. Đối tượng điều chỉnh trực tiếp là các loài sinh vật ký sinh được nhập khẩu với mục đích làm sinh vật có ích.

Các nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Nội dung của phần đầu tiêu chuẩn tập trung vào việc định hình khung pháp lý, kỹ thuật và các khái niệm cơ bản phục vụ cho quá trình phân tích nguy cơ môi trường, bao gồm:

• Phạm vi áp dụng (Điều 1): Xác định rõ giới hạn áp dụng của tiêu chuẩn đối với quy trình phân tích nguy cơ môi trường của sinh vật ký sinh nhập khẩu. Tiêu chuẩn này không thay thế các quy định về kiểm dịch thực vật thông thường mà là bước bổ trợ bắt buộc nhằm đánh giá tác động sinh thái dài hạn.
• Tài liệu viện dẫn (Điều 2): Liệt kê các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và quốc tế liên quan làm căn cứ đối chiếu và áp dụng đồng thời trong quá trình phân tích nguy cơ. Các tài liệu này đảm bảo tính thống nhất và chuẩn hóa quốc tế trong hoạt động kiểm dịch thực vật.
• Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3): Làm rõ các khái niệm chuyên ngành then chốt phục vụ cho việc hiểu và áp dụng đúng tiêu chuẩn, bao gồm:
• Sinh vật ký sinh (Parasitoid): Là sinh vật sống ký sinh trên hoặc trong một sinh vật chủ khác (thường là côn trùng gây hại) trong một giai đoạn phát triển của chúng và cuối cùng tiêu diệt vật chủ đó.
• Sinh vật có ích (Beneficial organism): Các loài sinh vật được sử dụng để kiểm soát dịch hại hoặc mang lại lợi ích cho sản xuất nông nghiệp và môi trường.
• Phân tích nguy cơ môi trường (Environmental Risk Analysis - ERA): Quá trình đánh giá khả năng gây hại và mức độ tác động tiêu cực của sinh vật nhập khẩu đối với đa dạng sinh học và hệ sinh thái bản địa.
• Tính chuyên tính ký sinh (Host specificity): Mức độ giới hạn của sinh vật ký sinh trong việc lựa chọn và tấn công một hoặc một số loài vật chủ nhất định.
• Nguyên tắc chung và yêu cầu kỹ thuật (Điều 4): Đặt ra các nguyên tắc nền tảng cho quy trình phân tích nguy cơ, bao gồm:
• Nguyên tắc phòng ngừa: Đảm bảo mọi quyết định nhập khẩu đều dựa trên bằng chứng khoa học rõ ràng về mức độ an toàn sinh học.
• Yêu cầu về thông tin dữ liệu: Đơn vị nhập khẩu phải cung cấp đầy đủ hồ sơ kỹ thuật về đặc điểm sinh học, vùng phân bố tự nhiên, phổ vật chủ và lịch sử sử dụng của sinh vật ký sinh.
• Quy trình đánh giá khách quan: Việc phân tích phải được thực hiện bởi các chuyên gia có chuyên môn và thông qua hội đồng đánh giá độc lập để hạn chế tối đa rủi ro đối với hệ sinh thái bản địa.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13504-2:2022 có hiệu lực kể từ ngày công bố theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về khoa học và công nghệ, đóng vai trò là công cụ kỹ thuật quan trọng trong việc kiểm soát an toàn sinh học đối với các sinh vật nhập khẩu vào Việt Nam.