Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12864:2020 về Máy và thiết bị khai thác và gia công đá tự nhiên - An toàn - Yêu cầu đối với máy cắt đá kiểu xẻ rãnh có lưỡi cắt gắn với xích và đai quy định các yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn kỹ thuật, hướng dẫn vận hành, bảo dưỡng và ghi nhãn thiết bị nhằm kiểm soát rủi ro và bảo vệ an toàn cho người lao động trong quá trình khai thác đá.

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thiết kế, chế tạo, nhập khẩu, phân phối, vận hành và bảo dưỡng máy cắt đá kiểu xẻ rãnh có lưỡi cắt gắn với xích và đai tại Việt Nam.

• Mọi rủi ro tồn tại trong quá trình vận hành máy phải được ký hiệu rõ ràng, dễ hiểu, ưu tiên sử dụng các biểu tượng trực quan.
• Các biểu tượng cảnh báo an toàn phải tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc được quy định trong tiêu chuẩn EN 61310-1.

Tài liệu hướng dẫn sử dụng phải được biên soạn chi tiết theo tiêu chuẩn TCVN 7383-2:2004 (ISO 12100-2:2003), mục 6.5, bao gồm các nội dung cốt lõi sau:

• Mô tả chi tiết về máy: Cung cấp mô tả chung kèm theo hình vẽ minh họa; giải thích rõ ràng các biểu tượng, ký hiệu trên máy và trong tài liệu; danh sách các dụng cụ được phép sử dụng kèm đặc tính danh nghĩa (nghiêm cấm sử dụng các dụng cụ cắt ngoài danh sách); mô tả bộ phận bảo vệ dụng cụ cắt; danh sách các loại vật liệu mà máy có thể cắt được; đưa ra cảnh báo về việc yêu cầu trình độ chuyên môn cao khi can thiệp kỹ thuật vào máy và khuyến cáo liên hệ nhà sản xuất khi cần thiết.
• Hướng dẫn vận chuyển, nâng hạ và lưu giữ: Xác định rõ khối lượng danh nghĩa của máy; các điều kiện trượt và nâng hạ an toàn (bao gồm cả vị trí các điểm móc hàng); chỉ rõ các bộ phận cần tháo rời hoặc cố định khi vận chuyển và hướng dẫn lắp đặt lại; viện dẫn các yêu cầu về lưu giữ và xử lý dụng cụ cắt theo quy định của nhà sản xuất dụng cụ.
• Hướng dẫn lắp đặt và vận hành an toàn: Cung cấp quy trình lắp đặt máy, biện pháp xử lý bụi phát sinh khi làm việc; hướng dẫn cách cố định ray trên nền đất trong các điều kiện làm việc khác nhau hoặc cách cố định máy tĩnh tại; tổ chức mặt bằng làm việc an toàn và xác định vị trí đứng của người vận hành; hướng dẫn kết nối nguồn điện và nguồn nước; cảnh báo các mối nguy hiểm do vận hành sai mục đích (ví dụ: nghiêm cấm khởi động bằng tay bằng cách kéo xích hoặc đai); hướng dẫn phát hiện, khắc phục lỗi và khởi động lại máy; yêu cầu bắt buộc về trang bị bảo hộ cá nhân (bảo vệ mắt, tai); khuyến cáo giữ khu vực làm việc thông thoáng và không cho người không có nhiệm vụ vào khu vực vận hành.
• Quy định riêng cho từng loại máy: Đối với máy cố định, phải cung cấp thông tin về khối lượng và kích thước tối đa của khối đá có thể cắt. Đối với máy di động, phải chỉ rõ độ nghiêng làm việc tối đa cho phép, các trường hợp cần cố định đường ray và vị trí của các thiết bị đảm bảo tính ổn định trước khi di chuyển.
• Thông số phát thải tiếng ồn: Tài liệu kỹ thuật và tài liệu bán hàng phải công bố rõ mức áp suất âm trọng số A tại vị trí làm việc nếu vượt quá 70 dB (nếu nhỏ hơn phải công bố rõ); giá trị cực đại của mức áp suất âm phát thải trọng số C tại vị trí làm việc nếu vượt quá 63 Pa (tương đương 130 dB); mức công suất âm phát thải trọng số A của thiết bị nếu mức áp suất âm trọng số A tại vị trí làm việc vượt quá 80 dB, đi kèm điều kiện đo chi tiết.

• Yêu cầu bảo dưỡng an toàn: Chỉ dẫn cụ thể về vị trí đặt máy và tay cắt khi tiến hành bảo dưỡng. Các hoạt động điều chỉnh, bôi trơn, sửa chữa, vệ sinh chỉ được phép thực hiện khi máy đã tắt hoàn toàn và động cơ dẫn động đã dừng. Phải áp dụng các biện pháp an toàn như ngắt kết nối nguồn cấp, chống tự động kết nối lại, triệt tiêu năng lượng dư và kiểm tra trạng thái năng lượng bằng không trước khi can thiệp.
• Phân cấp thực hiện bảo dưỡng: Quy định rõ tần suất kiểm tra, thời gian thay thế phụ tùng; phân định rõ các công việc bảo dưỡng thông thường mà người vận hành có thể tự thực hiện và các công việc phức tạp đòi hỏi kỹ thuật viên có chuyên môn được đào tạo thực hiện; cung cấp đầy đủ sơ đồ, bản vẽ sửa chữa và sơ đồ mạch điện.
• Danh sách phụ tùng thay thế: Phải liệt kê đầy đủ tất cả các phụ tùng liên quan trực tiếp đến an toàn của máy, kèm theo ký hiệu nhận diện rõ ràng và sơ đồ vị trí lắp đặt của chúng trên thiết bị.

Trên mỗi máy cắt đá phải được ghi nhãn rõ ràng, bền vững và hiển thị tối thiểu các thông tin sau:

• Tên thương mại và địa chỉ đầy đủ của nhà sản xuất hoặc đại diện được ủy quyền.
• Nhãn bắt buộc theo quy định pháp luật và năm sản xuất thiết bị.
• Ký hiệu máy, ký hiệu dòng máy (seri) hoặc loại máy, số seri hoặc số hiệu máy (nếu có).
• Thông số định mức bắt buộc đối với thiết bị điện (điện áp, tần số, công suất).
• Khối lượng (tính bằng kg) của các bộ phận máy nặng được thiết kế để nâng và vận chuyển độc lập.
• Độ nghiêng làm việc lớn nhất cho phép đối với các dòng máy di động.
• Tốc độ vận hành lớn nhất của dụng cụ cắt (tính bằng m/s).