Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12844-3:2019 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 28560-3:2014) về Thông tin và tư liệu - Nhận dạng bằng tần số radio (RFID) trong thư viện - Phần 3: Mã hóa độ dài cố định được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2019. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật, mô hình dữ liệu và các quy tắc mã hóa dữ liệu có độ dài cố định trên thẻ RFID sử dụng trong hoạt động quản lý thư viện và thông tin tư liệu.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các cơ quan thông tin, hệ thống thư viện công cộng, thư viện chuyên ngành, các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ, thiết bị RFID và các bên liên quan đến việc thiết kế, vận hành hệ thống quản lý thư viện bằng công nghệ nhận dạng tần số vô tuyến. Tiêu chuẩn tập trung vào việc mã hóa dữ liệu trên các thẻ RFID hoạt động ở dải tần số cao (HF - 13,56 MHz) với cấu trúc dữ liệu có độ dài cố định, giúp tối ưu hóa tốc độ đọc/ghi và đảm bảo tính tương thích hệ thống.

Quy định về các phần tử dữ liệu cốt lõi

Tiêu chuẩn xác định rõ tập hợp các phần tử dữ liệu cần thiết để nhận dạng và quản lý tài liệu thư viện, bao gồm:

• Mã định danh tài liệu (Primary Item Identifier): Là thông tin bắt buộc, dùng để xác định duy nhất một tài liệu cụ thể trong thư viện hoặc hệ thống liên thư viện.
• Mã định danh thư viện sở hữu (Owner Institution Identifier): Xác định cơ quan, thư viện sở hữu tài liệu, hỗ trợ đắc lực trong việc lưu thông và mượn trả liên thư viện.
• Các phần tử dữ liệu bổ sung: Bao gồm mã loại tài liệu, mã quốc gia, thông tin về số thứ tự của phần tử trong bộ đa tập (set), và các dữ liệu kiểm soát khác tùy thuộc vào nhu cầu quản lý cụ thể của từng đơn vị.

Quy tắc mã hóa độ dài cố định

Phương pháp mã hóa độ dài cố định theo TCVN 12844-3:2019 mang lại hiệu năng xử lý cao nhờ vào các quy tắc kỹ thuật chặt chẽ:

• Cấu trúc khối dữ liệu: Dữ liệu được tổ chức thành các khối (blocks) có kích thước cố định, giúp đơn giản hóa thuật toán đọc và ghi của thiết bị đầu đọc RFID, giảm thiểu thời gian xử lý tại quầy mượn trả tự động.
• Phân bổ byte cố định: Mỗi phần tử dữ liệu được phân bổ một số lượng byte cố định trước. Việc này loại bỏ nhu cầu sử dụng các ký tự phân tách hoặc thẻ mô tả độ dài (length indicators), từ đó tiết kiệm dung lượng bộ nhớ của thẻ RFID.
• Căn chỉnh dữ liệu: Quy định cụ thể cách thức căn chỉnh dữ liệu (căn trái, căn phải) và cách điền đầy (padding) bằng các ký tự trống hoặc ký tự không (null) khi dữ liệu thực tế ngắn hơn độ dài quy định của trường dữ liệu đó.

Cơ chế bảo mật và khóa dữ liệu (Locking Mechanism)

Để đảm bảo tính toàn vẹn của dữ liệu và ngăn chặn các hành vi gian lận hoặc thay đổi thông tin trái phép, tiêu chuẩn đưa ra các hướng dẫn về:

• Khóa vĩnh viễn (Permanent Locking): Cho phép khóa các vùng dữ liệu cố định như mã định danh tài liệu sau khi đã ghi lần đầu, ngăn chặn việc ghi đè hoặc sửa đổi trong suốt vòng đời của thẻ RFID.
• Khóa tạm thời hoặc bảo vệ bằng mật khẩu: Áp dụng cho các phân vùng dữ liệu có thể thay đổi (như trạng thái lưu thông, thông tin mượn trả) nhằm đảm bảo chỉ những thiết bị được cấp quyền mới có thể cập nhật thông tin.

Tính tương thích và khả năng liên hoạt động

Tiêu chuẩn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo khả năng liên hoạt động giữa các hệ thống thư viện khác nhau:

• Tương thích ngược và song song: Thẻ RFID được mã hóa theo tiêu chuẩn này phải có khả năng hoạt động hài hòa trong môi trường sử dụng các phương pháp mã hóa khác (như mã hóa độ dài biến đổi theo TCVN 12844-2).
• Chuẩn hóa thiết bị đọc: Các thiết bị đọc RFID trong thư viện cần được cấu hình để nhận biết và giải mã chính xác cấu trúc dữ liệu độ dài cố định theo đúng định dạng quy định tại tiêu chuẩn này.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12844-3:2019 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Việc áp dụng tiêu chuẩn này góp phần chuẩn hóa hạ tầng công nghệ thông tin trong hệ thống thư viện Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hội nhập, liên thông và chia sẻ tài nguyên thông tin ở quy mô quốc gia và quốc tế.