Thông tư số 38/2012/TT-BGTVT được ban hành bởi Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải quy định chi tiết về công tác quản lý, khai thác đối với các cầu sử dụng chung giữa đường sắt quốc gia, đường sắt chuyên dùng với đường bộ (gọi tắt là cầu chung). Văn bản này thiết lập một hành lang pháp lý chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn giao thông, phân định rõ trách nhiệm của các bên liên quan và tối ưu hóa hiệu quả khai thác hạ tầng giao thông dùng chung.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có hoạt động liên quan đến quản lý, khai thác, bảo trì cầu chung, cũng như tất cả người tham gia giao thông di chuyển qua khu vực cầu chung trên phạm vi cả nước.

Khái niệm cầu chung và phạm vi khu vực cầu chung

• Cầu chung: Là công trình cầu có phần mặt cầu được thiết kế và sử dụng chung cho cả phương tiện giao thông đường sắt và phương tiện giao thông đường bộ.
• Khu vực cầu chung: Bao gồm toàn bộ kết cấu công trình cầu, gầm cầu và phạm vi quản lý tính từ mép trong của mố (giáp đầu dầm) trở ra mỗi bên. Cụ thể, đối với đường sắt là tính đến cột tín hiệu phòng vệ cầu (hoặc 10 mét ở nơi không có cột tín hiệu phòng vệ); đối với đường bộ là tính đến cần chắn, giàn chắn vào cầu (hoặc 10 mét ở nơi không có cần chắn, giàn chắn).

Trách nhiệm và quyền hạn của các đơn vị quản lý

Công tác quản lý cầu chung được phân định rõ ràng giữa đơn vị quản lý đường sắt và đường bộ nhằm tránh chồng chéo, nâng cao hiệu quả phối hợp:

• Đơn vị quản lý kết cấu hạ tầng đường sắt: Chịu trách nhiệm chính trong việc quản lý, khai thác, bảo trì toàn bộ công trình và thiết bị tại khu vực cầu chung; trực tiếp điều khiển giao thông trên cầu; xây dựng và ban hành Quy tắc chi tiết về tổ chức hoạt động quản lý, khai thác cầu chung trong vòng 03 tháng kể từ ngày Thông tư có hiệu lực; lập kế hoạch và dự toán kinh phí bảo trì hàng năm. Khi tiến hành sửa chữa có ảnh hưởng đến giao thông đường bộ, phải thỏa thuận trước với cơ quan quản lý đường bộ có thẩm quyền từ cấp Khu quản lý đường bộ trở lên hoặc Sở Giao thông vận tải địa phương.
• Đơn vị quản lý đường bộ: Có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với đơn vị đường sắt trong việc bảo dưỡng, sửa chữa phần đường bộ thuộc khu vực cầu chung; thực hiện kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất tình hình giao thông; có quyền kiến nghị đơn vị đường sắt sửa chữa kịp thời các hư hỏng liên quan đến an toàn giao thông đường bộ trên cầu.

Yêu cầu kỹ thuật đối với kết cấu hạ tầng và hệ thống báo hiệu

Để đảm bảo an toàn cho cả hai loại hình phương tiện, Thông tư đưa ra các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt đối với hạ tầng cầu chung:

• Mặt cầu và đường dẫn: Phải đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của cấp đường tương ứng. Trong lòng đường sắt dọc ray chính phải đặt ray hộ bánh hoặc tạo khe ray với chiều rộng từ 75 mm đến 90 mm, chiều sâu tối thiểu 45 mm, độ sai lệch chiều cao so với ray chính không quá 5 mm.
• Hệ thống báo hiệu đường sắt: Phải bố trí đầy đủ tín hiệu đèn màu phòng vệ, biển kéo còi, biển hạn chế tốc độ tối đa. Trường hợp tầm nhìn tín hiệu phòng vệ không đảm bảo khoảng cách 800 mét liên tục, bắt buộc phải lắp đặt thêm tín hiệu báo trước.
• Hệ thống báo hiệu đường bộ: Phải lắp đặt biển báo giao cắt có rào chắn, các biển cấm, biển cự ly tối thiểu giữa hai xe, biển tốc độ tối đa và hệ thống cần chắn hoặc giàn chắn đường bộ.
• Trạm gác cầu chung: Mỗi đầu cầu chung phải bố trí một trạm gác có diện tích tối thiểu 4 mét vuông, tầm nhìn không bị che khuất, cách ray ngoài cùng và mép đường bộ tối thiểu 3,5 mét. Trạm gác phải trang bị đầy đủ điện thoại liên lạc với hai ga kề cận, hệ thống chuông điện, thiết bị điều khiển chắn và các cột tín hiệu đường bộ, đường sắt.

Nguyên tắc vận hành tín hiệu và đóng mở chắn

Quy trình đóng, mở tín hiệu điều khiển giao thông tuân thủ nguyên tắc ưu tiên tuyệt đối cho đường sắt và được thực hiện theo trình tự nghiêm ngặt:

• Khi không có tàu qua cầu: Tín hiệu phòng vệ đường sắt ở trạng thái đóng (đèn đỏ); tín hiệu đường bộ ở trạng thái mở (đèn lục) và chắn đường bộ mở để phương tiện đường bộ lưu thông bình thường.
• Khi có tàu đến cầu: Tín hiệu đường bộ chuyển sang trạng thái đóng (đèn đỏ); chắn đường bộ đóng hoàn toàn; sau khi đảm bảo không còn chướng ngại vật trên cầu, tín hiệu phòng vệ đường sắt mới được phép mở (đèn lục) cho tàu qua.
• Sau khi tàu qua cầu: Tín hiệu phòng vệ đường sắt đóng lại trước, sau đó tín hiệu đường bộ mở và cuối cùng là mở chắn đường bộ.
• Thời gian đóng chắn: Chắn đường bộ phải được đóng hoàn toàn trước khi tàu đến cầu ít nhất là 2 phút và không được quá 5 phút, bảo đảm giải phóng hoàn toàn người và phương tiện khỏi lòng cầu.

Quy định đối với người và phương tiện tham gia giao thông

Người tham gia giao thông tại khu vực cầu chung phải tuân thủ các quy tắc đặc thù sau:

• Phương tiện giao thông đường sắt luôn được quyền ưu tiên đi trước. Lái tàu phải chú ý quan sát, kéo còi và chấp hành đúng tốc độ quy định khi đến gần cầu.
• Khi chắn đường bộ đóng hoặc có tín hiệu dừng, người tham gia giao thông đường bộ phải dừng lại đúng phần đường quy định, cách chắn tối thiểu 1,0 mét. Chỉ được đi qua khi chắn đã mở hoàn toàn và có tín hiệu cho phép.
• Người đi bộ, xe thô sơ, súc vật có người dắt phải đi đúng phần đường quy định riêng trên cầu. Các loại xe thô sơ cồng kềnh, đi chậm chỉ được qua cầu vào các khung giờ quy định và phải ra khỏi cầu trước khi tàu đến ít nhất 10 phút.
• Nghiêm cấm mọi hành vi dừng, đỗ xe, quay đầu xe hoặc vượt nhau trong khu vực cầu chung.
• Tàu hỏa không được dừng trên cầu chung, trừ trường hợp bất khả kháng do tai nạn, trở ngại kỹ thuật hoặc được sự cho phép của các cơ quan quản lý có thẩm quyền.
• Khi xảy ra tai nạn hoặc sự cố trên cầu, mọi người có mặt phải lập tức báo cho nhân viên gác cầu và phối hợp giải tỏa chướng ngại vật nhanh nhất có thể.

Tổ chức điều khiển giao thông và nhiệm vụ của nhân viên gác cầu

• Công tác điều khiển giao thông tại cầu chung do đơn vị quản lý đường sắt chủ trì thực hiện liên tục 24/24 giờ.
• Mỗi đầu cầu phải bố trí ít nhất một nhân viên gác cầu (hai nhân viên trong trường hợp đặc biệt). Thời gian làm việc của mỗi nhân viên không quá 12 giờ trong một ngày đêm.
• Nhân viên gác cầu có nhiệm vụ bảo đảm an toàn giao thông, điều khiển phương tiện qua cầu đúng quy định, phối hợp xử lý sự cố và có quyền lập biên bản, đề nghị xử lý các hành vi vi phạm pháp luật giao thông tại khu vực cầu chung.
• Phương thức liên lạc giữa các trạm gác phải bảo đảm nguyên tắc: chỉ khi toàn bộ phương tiện trong lòng cầu đã thoát ra hết ở một phía thì mới được mở chắn cho chiều đối diện đi vào, bảo đảm chỉ cho phương tiện đường bộ lưu thông một chiều trên cầu.

Hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện

Thông tư số 38/2012/TT-BGTVT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2013. Thông tư này thay thế hoàn toàn Quyết định số 356-QĐ/PC ngày 22 tháng 3 năm 1982 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải ban hành Điều lệ cầu chung.

Các cơ quan, đơn vị trực thuộc Bộ Giao thông vận tải, Tổng cục Đường bộ Việt Nam, Cục Đường sắt Việt Nam, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, Giám đốc các Sở Giao thông vận tải có cầu chung (Lào Cai, Hải Phòng, Bắc Giang, Bắc Ninh, Quảng Bình, Đồng Nai) và các tổ chức, cá nhân liên quan chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Thông tư này. Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh vướng mắc, các đơn vị phải kịp thời báo cáo bằng văn bản về Bộ Giao thông vận tải để nghiên cứu, sửa đổi.