Thông tư số 21/2009/TT-BXD do Bộ Xây dựng ban hành quy định chi tiết về việc lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch xây dựng nông thôn. Văn bản này đóng vai trò quan trọng trong việc cụ thể hóa các tiêu chí về nông thôn mới, định hướng không gian xây dựng và đồng bộ hóa hệ thống hạ tầng kỹ thuật, xã hội tại các địa phương trên cả nước, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/8/2009.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

• Phạm vi điều chỉnh: Thông tư này hướng dẫn toàn diện các hoạt động liên quan đến công tác lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch xây dựng nông thôn trong phạm vi ranh giới hành chính của một xã.
• Đối tượng áp dụng: Quy hoạch áp dụng đối với mạng lưới điểm dân cư nông thôn trong ranh giới hành chính xã, khu vực trung tâm xã và các điểm dân cư nông thôn tập trung. Các tổ chức, cá nhân tham gia vào các hoạt động này có trách nhiệm tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Thông tư này và các văn bản pháp luật liên quan.

Nguyên tắc tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch

• Cơ sở pháp lý thực hiện: Việc tổ chức lập, thẩm định và phê duyệt nhiệm vụ cũng như đồ án quy hoạch xây dựng nông thôn phải tuân thủ Luật Xây dựng và Nghị định số 08/2005/NĐ-CP, trừ các trường hợp đặc biệt có quyết định riêng từ Thủ tướng Chính phủ.
• Trách nhiệm phê duyệt và tư vấn: Cơ quan có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch bằng văn bản và ban hành kèm theo Quy định quản lý xây dựng theo quy hoạch. Đơn vị tư vấn lập đồ án chịu trách nhiệm pháp lý về tính chính xác của các nội dung nghiên cứu, số liệu tính toán kinh tế - kỹ thuật trong thuyết minh và bản vẽ.
• Công bố và công khai quy hoạch: Ủy ban nhân dân (UBND) xã có trách nhiệm công bố công khai đồ án quy hoạch đã được duyệt. Nội dung công bố bao gồm: Bản đồ phân khu chức năng (không gian sản xuất, sinh sống, bảo vệ môi trường, hạ tầng kỹ thuật, công trình công cộng, khu vực cấm xây dựng); Sơ đồ định hướng phát triển mạng lưới dân cư; Bản đồ quy hoạch không gian trung tâm xã; Bản đồ cắm mốc giới, chỉ giới đường đỏ và chỉ giới xây dựng. Các dự án đầu tư đang triển khai phải được cập nhật liên tục để người dân giám sát.
• Lưu trữ hồ sơ: Hồ sơ quy hoạch được duyệt (gồm thuyết minh, bản vẽ đúng tỷ lệ và đĩa CD lưu trữ dữ liệu) phải được lưu trữ đồng bộ tại cơ quan quản lý xây dựng cấp tỉnh, cấp huyện và UBND xã.

Quy định về lập nhiệm vụ quy hoạch xây dựng nông thôn

• Căn cứ lập nhiệm vụ: Dựa trên tiềm năng, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhu cầu xây dựng hạ tầng kỹ thuật - xã hội và cơ sở vật chất phục vụ sản xuất, dân sinh của từng địa phương.
• Nội dung nhiệm vụ quy hoạch toàn xã: Xác định ranh giới, quy mô đất xây dựng, dự báo quy mô dân số theo từng giai đoạn; đưa ra yêu cầu bố trí mạng lưới dân cư, công trình công cộng, công trình sản xuất, hạ tầng kỹ thuật kết nối và bảo đảm vệ sinh môi trường.
• Nội dung nhiệm vụ quy hoạch trung tâm xã và điểm dân cư tập trung: Xác định ranh giới, vị trí, nội dung cần cải tạo, chỉnh trang (khu ở, công trình công cộng, sản xuất); xác định các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật chủ yếu; yêu cầu mở rộng đất đai xây dựng và kết nối hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.
• Điều chỉnh nhiệm vụ quy hoạch: Phải bảo đảm tính kế thừa. Trường hợp nội dung quy hoạch đang triển khai không phù hợp với nhiệm vụ đã duyệt nhưng không làm thay đổi ranh giới, diện tích, tính chất khu vực quy hoạch thì không phải lập lại nhiệm vụ mà chỉ cần phê duyệt lại nhiệm vụ để đảm bảo tính thống nhất.

Nội dung lập đồ án quy hoạch xây dựng nông thôn

• Quy hoạch mạng lưới điểm dân cư nông thôn toàn xã: Phân tích, đánh giá hiện trạng tự nhiên, kinh tế - xã hội, hạ tầng kỹ thuật để xác định động lực phát triển và xu thế đô thị hóa; dự báo quy mô dân số và quỹ đất xây dựng; bố trí mạng lưới điểm dân cư tập trung và phân khu chức năng; xác định hệ thống hạ tầng kỹ thuật kết nối toàn xã.
• Quy hoạch xây dựng mới trung tâm xã, điểm dân cư tập trung và khu tái định cư: Xác định cụ thể các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, ranh giới, quy mô diện tích, dân số và cơ cấu sử dụng đất; đề xuất giải pháp quy hoạch sử dụng đất, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; xác định vị trí, quy mô các công trình công cộng, dịch vụ, môi trường (trường học, trạm y tế, nhà văn hóa, điểm tập kết rác, nghĩa trang) và lập danh mục các dự án ưu tiên đầu tư.
• Quy hoạch cải tạo trung tâm xã và điểm dân cư tập trung hiện có: Xác định hệ thống hạ tầng kỹ thuật cần nâng cấp; đưa ra giải pháp cải tạo, chỉnh trang khu ở và công trình công cộng; đề xuất phương án mở rộng đất đai xây dựng phù hợp với năng lực nguồn lực thực tế của địa phương.

Điều chỉnh quy hoạch xây dựng nông thôn

• Các trường hợp được điều chỉnh: Khi quy hoạch đã duyệt chưa đáp ứng được Bộ tiêu chí nông thôn mới theo Quyết định số 491/QĐ-TTg; khi có sự thay đổi về chủ trương, chính sách làm thay đổi các dự báo quy hoạch; hoặc khi xảy ra biến động địa lý lớn (thiên tai, sạt lở, lũ lụt, thay đổi địa giới hành chính).
• Yêu cầu khi điều chỉnh: Tập trung vào các nội dung cần thay đổi, xác định rõ yêu cầu cải tạo, chỉnh trang để đề xuất điều chỉnh chỉ tiêu sử dụng đất, giải pháp tổ chức không gian và hạ tầng kỹ thuật phù hợp với nguồn lực thực tế.

Quy trình lấy ý kiến, thẩm định và phê duyệt quy hoạch

• Lấy ý kiến cộng đồng: Đơn vị tư vấn phối hợp với chính quyền địa phương lấy ý kiến của các tổ chức, cá nhân trong khu vực quy hoạch bằng các hình thức trực tiếp, họp dân hoặc phát phiếu góp ý. Các ý kiến phải được tổng hợp đầy đủ vào báo cáo trình cấp có thẩm quyền xem xét.
• Thẩm quyền thực hiện:
  • Cơ quan trình duyệt: UBND xã có trách nhiệm trình hồ sơ lên UBND cấp huyện.
  • Cơ quan thẩm định: Cơ quan quản lý xây dựng cấp huyện thực hiện thẩm định nhiệm vụ và đồ án quy hoạch.
  • Cơ quan phê duyệt: UBND cấp huyện ban hành quyết định phê duyệt nhiệm vụ và đồ án quy hoạch.
• Hồ sơ trình phê duyệt: Gồm tờ trình đề nghị phê duyệt, các văn bản pháp lý liên quan và hồ sơ nhiệm vụ hoặc đồ án quy hoạch (số lượng tối thiểu là 03 bộ).

Nội dung quyết định phê duyệt quy hoạch

• Quyết định phê duyệt nhiệm vụ: Gồm các yêu cầu nghiên cứu về ranh giới, diện tích, dân số; nguyên tắc phân khu chức năng; chỉ tiêu đất đai, hạ tầng kỹ thuật - xã hội; danh mục hồ sơ, kinh phí và tiến độ thực hiện đồ án.
• Quyết định phê duyệt đồ án:
  • Đối với toàn xã: Xác định rõ ranh giới, quy mô dân số, quỹ đất xây dựng, các chỉ tiêu hạ tầng kỹ thuật, phân khu chức năng (khu vực phát triển, hạn chế phát triển, bảo tồn) và danh mục công trình dự kiến đầu tư.
  • Đối với trung tâm xã và điểm dân cư tập trung: Xác định cơ cấu phân khu, giải pháp tổ chức không gian, hạ tầng kỹ thuật; các nội dung cải tạo, chỉnh trang hoặc xây mới; quy mô, vị trí cụ thể của các công trình công cộng, dịch vụ và công trình bảo vệ môi trường.

Trách nhiệm thi hành và tổ chức thực hiện

• Trách nhiệm của UBND các cấp: Thực hiện quản lý nhà nước về quy hoạch xây dựng nông thôn trong phạm vi thẩm quyền được giao theo quy định của pháp luật.
• Chế độ báo cáo và kiểm tra:
  • Cơ quan quản lý xây dựng cấp huyện báo cáo định kỳ 6 tháng và hàng năm cho Sở Xây dựng hoặc Sở Quy hoạch - Kiến trúc (đối với Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh) về kế hoạch và tình hình quản lý quy hoạch trên địa bàn.
  • Sở Xây dựng hoặc Sở Quy hoạch - Kiến trúc có trách nhiệm kiểm tra thường xuyên, định kỳ và báo cáo Bộ Xây dựng.
  • Vụ Kiến trúc, Quy hoạch xây dựng thuộc Bộ Xây dựng chịu trách nhiệm hướng dẫn, theo dõi và kiểm tra việc thực hiện Thông tư này trên phạm vi cả nước.
• Quy định chuyển tiếp: Thông tư này thay thế các nội dung hướng dẫn lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn tại Thông tư số 07/2008/TT-BXD ngày 07/4/2008 của Bộ Xây dựng.

Hướng dẫn bổ sung về hồ sơ theo Phụ lục kèm theo

• Yêu cầu chung: Nội dung thuyết minh và bản vẽ của nhiệm vụ và đồ án quy hoạch xây dựng nông thôn thực hiện theo Quyết định số 03/2008/QĐ-BXD.
• Nội dung bổ sung để đáp ứng tiêu chí nông thôn mới (Quyết định 491/QĐ-TTg):
  • Về thuyết minh: Đánh giá quỹ đất xây dựng công trình công cộng, dịch vụ, sản xuất toàn xã; xác định rõ các khu vực phát triển, hạn chế phát triển và không phát triển; lập bảng tổng hợp khối lượng đầu tư, kinh phí và danh mục dự án ưu tiên theo phân kỳ đầu tư.
  • Về bản vẽ: Bổ sung sơ đồ vị trí xã và liên hệ vùng (tỷ lệ 1/25.000 - 1/50.000); xác định rõ vị trí, quy mô điểm thu gom chất thải rắn và nghĩa trang; bổ sung hướng dẫn mẫu nhà ở phù hợp với kiến trúc truyền thống, thói quen sinh hoạt của từng địa phương và khuyến khích áp dụng công nghệ mới.
  • Thành phần bản vẽ tối thiểu: Sơ đồ hiện trạng tổng hợp đánh giá đất xây dựng (tỷ lệ 1/5.000 - 1/25.000); Sơ đồ định hướng phát triển mạng lưới điểm dân cư, hạ tầng kỹ thuật và môi trường (tỷ lệ 1/5.000 - 1/25.000); Bản đồ quy hoạch tổng thể không gian kiến trúc và hạ tầng kỹ thuật trung tâm xã, điểm dân cư nông thôn (tỷ lệ 1/500 - 1/2.000).