Thông tư 18/2018/TT-BLĐTBXH được ban hành bởi Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội nhằm sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ một số quy định liên quan đến thủ tục hành chính thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ. Văn bản này tập trung vào việc đơn giản hóa quy trình, cắt giảm các thủ tục không cần thiết nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong các lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, việc làm, người lao động đi làm việc ở nước ngoài, chính sách đối với người khuyết tật, người có công và quản lý lao động nước ngoài tại Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Thông tư này áp dụng đối với các cơ quan quản lý nhà nước về lao động, thương binh và xã hội; các cơ sở giáo dục nghề nghiệp bao gồm trường cao đẳng, trường trung cấp và trung tâm giáo dục nghề nghiệp; các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh sử dụng lao động là người khuyết tật; các doanh nghiệp hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài; người sử dụng lao động nước ngoài và người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam; cùng các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến các thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung.

Nội dung cốt lõi của Thông tư 18/2018/TT-BLĐTBXH

1. Thủ tục công nhận cơ sở sản xuất, kinh doanh sử dụng từ 30% lao động là người khuyết tật

Thông tư đã sửa đổi, bổ sung Điều 3 Thông tư số 26/2012/TT-BLĐTBXH về hồ sơ và trình tự công nhận cơ sở sản xuất, kinh doanh sử dụng từ 30% tổng số lao động trở lên là người khuyết tật để hưởng các chính sách ưu đãi của Nhà nước:

• Thành phần hồ sơ tối giản bao gồm: Văn bản đề nghị của cơ sở (nêu rõ tổng số lao động và số lao động là người khuyết tật); Bản sao quyết định thành lập hoặc giấy phép hoạt động; Danh sách lao động là người khuyết tật kèm bản sao giấy xác nhận khuyết tật; Bản sao hợp đồng lao động hoặc quyết định tuyển dụng của những lao động này.
• Trình tự thực hiện: Cơ sở nộp 01 bộ hồ sơ trực tiếp hoặc qua đường bưu điện đến Sở Lao động - Thương binh và Xã hội. Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phải thẩm định và ra quyết định công nhận, trường hợp không công nhận phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
• Trách nhiệm giám sát: Khi tỷ lệ lao động là người khuyết tật giảm xuống dưới 30%, đại diện cơ sở phải báo cáo kịp thời để Sở Lao động - Thương binh và Xã hội quyết định ngừng công nhận. Hàng năm, cơ quan quản lý sẽ tiến hành thanh tra, kiểm tra, nếu không đủ điều kiện sẽ thu hồi quyết định công nhận và xử lý theo pháp luật.

2. Sửa đổi quy chế nhân sự và bổ nhiệm tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp

Thông tư tiến hành sửa đổi các quy định liên quan đến Điều lệ trường trung cấp (Thông tư 47/2016/TT-BLĐTBXH), Điều lệ trường cao đẳng (Thông tư 46/2016/TT-BLĐTBXH) và Điều lệ trung tâm giáo dục nghề nghiệp (Thông tư 57/2015/TT-BLĐTBXH):

• Bầu nhân sự chủ chốt: Việc bầu Chủ tịch và Thư ký Hội đồng trường, Hội đồng quản trị tại các trường trung cấp và cao đẳng phải được thực hiện bằng hình thức bỏ phiếu kín. Toàn bộ biên bản họp, biên bản kiểm phiếu và phiếu bầu phải được lưu giữ nghiêm ngặt tại trường.
• Thủ tục bổ nhiệm, miễn nhiệm Hiệu trưởng và Giám đốc: Hồ sơ, trình tự, thủ tục bổ nhiệm, miễn nhiệm hoặc cách chức Hiệu trưởng trường trung cấp, trường cao đẳng công lập và Giám đốc trung tâm giáo dục nghề nghiệp công lập được thực hiện thống nhất theo quy định chung của pháp luật và thẩm quyền quy định tại Luật Giáo dục nghề nghiệp. Hồ sơ đề nghị được gửi trực tiếp hoặc qua đường bưu điện đến cơ quan có thẩm quyền bổ nhiệm.
• Cắt giảm thủ tục: Bãi bỏ một số quy định rườm rà về thủ tục thành lập, công nhận Hội đồng trường, Hội đồng quản trị và các thủ tục công nhận hiệu trưởng đối với các trường tư thục.

3. Điều chỉnh chính sách nội trú đối với học sinh, sinh viên

Thông tư tiến hành thay thế các biểu mẫu cũ tại Phụ lục II, III, IV, V ban hành kèm theo Thông tư liên tịch số 12/2016/TTLT-BLĐTBXH-BGDĐT-BTC bằng hệ thống biểu mẫu mới (Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư này) nhằm chuẩn hóa và đơn giản hóa quy trình tiếp nhận, xử lý hồ sơ hưởng chính sách nội trú cho học sinh, sinh viên học cao đẳng, trung cấp.

4. Bãi bỏ quy định về hợp tác, đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực dạy nghề

Thông tư chính thức bãi bỏ toàn bộ Thông tư số 23/2013/TT-BLĐTBXH ngày 16 tháng 10 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội hướng dẫn về hợp tác, đầu tư của nước ngoài trong lĩnh vực dạy nghề. Việc bãi bỏ này nhằm đồng bộ hóa hệ thống pháp luật khi các văn bản căn cứ cấp Nghị định đã thay đổi.

5. Sửa đổi thủ tục giải quyết chế độ đối với thân nhân người hoạt động kháng chiến

Sửa đổi tên Điều 12 Thông tư số 16/2014/TT-BLĐTBXH thành: “Điều 12. Hồ sơ, thủ tục thực hiện chế độ trợ cấp một lần đối với thân nhân người hoạt động kháng chiến được tặng huân chương, huy chương chết trước ngày 01 tháng 01 năm 1995 mà chưa được hưởng chế độ ưu đãi”. Quy định này giúp định danh rõ ràng đối tượng và phạm vi áp dụng thủ tục hành chính liên quan đến chế độ ưu đãi người có công.

6. Quy trình tất toán tài khoản ký quỹ của doanh nghiệp đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài

Thông tư sửa đổi, bổ sung khoản 4 Mục II Thông tư liên tịch số 17/2007/TTLT-BLĐTBXH-NHNNVN về thủ tục tất toán tài khoản ký quỹ tại ngân hàng thương mại:

• Thời hạn giải quyết: Trong vòng 07 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Cục Quản lý lao động ngoài nước hoặc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phải có công văn đề nghị ngân hàng thương mại tất toán tài khoản ký quỹ cho doanh nghiệp.
• Hồ sơ đối với doanh nghiệp không đủ điều kiện cấp đổi, nộp lại hoặc bị thu hồi giấy phép: Gồm công văn đề nghị tất toán gửi Cục Quản lý lao động ngoài nước; báo cáo đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ đối với người lao động; giấy xác nhận đã đóng góp đầy đủ vào Quỹ hỗ trợ việc làm ngoài nước.
• Hồ sơ đối với doanh nghiệp đưa người đi thực tập nâng cao tay nghề: Gồm công văn đề nghị tất toán gửi Cục Quản lý lao động ngoài nước (đối với hợp đồng từ 90 ngày trở lên) hoặc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội nơi đặt trụ sở chính (đối với hợp đồng dưới 90 ngày); báo cáo hoàn thành nghĩa vụ đối với người lao động.
• Trách nhiệm của ngân hàng thương mại: Thực hiện hoàn trả tiền ký quỹ và tất toán tài khoản ngay sau khi nhận được văn bản đề nghị hợp lệ từ cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo từng trường hợp cụ thể.

7. Quản lý lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam

Thông tư sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng tại Thông tư số 40/2016/TT-BLĐTBXH nhằm tối ưu hóa công tác quản lý lao động nước ngoài:

• Phân cấp thẩm quyền đối với doanh nghiệp có nhiều chi nhánh: Người sử dụng lao động có trụ sở chính tại một tỉnh, thành phố nhưng có văn phòng đại diện, chi nhánh tại các địa phương khác được thực hiện thống nhất việc báo cáo giải trình nhu cầu sử dụng lao động nước ngoài; đề nghị cấp, cấp lại giấy phép lao động; xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động tại Sở Lao động - Thương binh và Xã hội hoặc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.
• Thời hạn báo cáo giải trình nhu cầu sử dụng lao động: Trước ít nhất 30 ngày kể từ ngày dự kiến sử dụng lao động nước ngoài, người sử dụng lao động (trừ nhà thầu) phải gửi báo cáo giải trình nhu cầu sử dụng theo Mẫu số 1 Phụ lục III đến cơ quan chấp thuận. Trường hợp thay đổi nhu cầu cũng phải gửi báo cáo thay đổi theo Mẫu số 2 Phụ lục III trước ít nhất 30 ngày.
• Xử lý khi giấy phép lao động hết hiệu lực: Đối với trường hợp hết hiệu lực do hết hạn hợp đồng lao động, cơ quan cấp phép sẽ thông báo bằng văn bản cho người sử dụng lao động. Đối với các trường hợp hết hiệu lực khác (như chấm dứt hợp đồng, nội dung hợp đồng lao động không đúng với giấy phép được cấp, văn bản thỏa thuận hết hiệu lực...), người sử dụng lao động có trách nhiệm chủ động thông báo bằng văn bản cho cơ quan đã cấp giấy phép lao động đó.
• Cập nhật biểu mẫu: Thay thế hàng loạt biểu mẫu liên quan bao gồm các Mẫu số 1, 2, 3, 8, 9, 12 và 15 bằng hệ thống biểu mẫu mới tại Phụ lục III ban hành kèm theo Thông tư này.

Điều khoản chuyển tiếp và hiệu lực thi hành

Các hồ sơ đề nghị giải quyết thủ tục hành chính đã được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận nhưng chưa giải quyết xong trước ngày Thông tư này có hiệu lực thì được áp dụng thực hiện theo các quy định mới tại Thông tư này nhằm đảm bảo quyền lợi tối đa cho đối tượng thực hiện thủ tục.

Thông tư 18/2018/TT-BLĐTBXH chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 18 tháng 12 năm 2018. Trong quá trình triển khai thực hiện, nếu phát sinh vướng mắc, các cơ quan, tổ chức và cá nhân có trách nhiệm phản ánh kịp thời về Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội để nghiên cứu, hướng dẫn hoặc sửa đổi, bổ sung cho phù hợp.