Nghị định 67/2007/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về chính sách và chế độ trợ giúp cho các đối tượng xã hội có hoàn cảnh khó khăn (gọi chung là đối tượng bảo trợ xã hội). Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập hệ thống chính sách trợ giúp xã hội toàn diện, công bằng, công khai và minh bạch, ưu tiên thực hiện tại gia đình và cộng đồng nơi đối tượng sinh sống, đồng thời điều chỉnh linh hoạt theo mức sống tối thiểu của dân cư trong từng thời kỳ.

Phạm vi và đối tượng áp dụng chính sách trợ cấp hàng tháng

Nghị định quy định cụ thể các nhóm đối tượng bảo trợ xã hội thuộc diện nhận trợ cấp hàng tháng do xã, phường, thị trấn quản lý bao gồm:

• Trẻ em mồ côi cả cha lẫn mẹ, trẻ em bị bỏ rơi, mất nguồn nuôi dưỡng; trẻ em mồ côi cha hoặc mẹ nhưng người còn lại mất tích hoặc không đủ năng lực nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật; trẻ em có cha mẹ đang chấp hành hình phạt tù tại trại giam; trẻ em nhiễm HIV/AIDS thuộc hộ gia đình nghèo. Người chưa thành niên từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi đang đi học văn hóa, học nghề có hoàn cảnh tương tự cũng được áp dụng.
• Người cao tuổi cô đơn thuộc hộ gia đình nghèo; người cao tuổi còn vợ hoặc chồng nhưng già yếu, không có con, cháu, người thân thích để nương tựa và thuộc hộ gia đình nghèo theo chuẩn nghèo của Chính phủ.
• Người từ đủ 85 tuổi trở lên không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội.
• Người tàn tật nặng không có khả năng lao động hoặc không có khả năng tự phục vụ, thuộc hộ gia đình nghèo.
• Người mắc bệnh tâm thần phân liệt, rối loạn tâm thần mãn tính đã được cơ quan y tế chuyên khoa điều trị nhiều lần nhưng chưa thuyên giảm, sống độc thân không nơi nương tựa hoặc thuộc hộ gia đình nghèo.
• Người nhiễm HIV/AIDS không còn khả năng lao động và thuộc hộ gia đình nghèo.
• Gia đình, cá nhân nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi.
• Hộ gia đình có từ 02 người trở lên tàn tật nặng, không có khả năng tự phục vụ.
• Người đơn thân thuộc diện hộ nghèo đang nuôi con nhỏ dưới 16 tuổi (hoặc dưới 18 tuổi nếu con đang đi học văn hóa, học nghề).

Đối với các đối tượng thuộc diện đặc biệt khó khăn, không tự lo được cuộc sống thì sẽ được xem xét tiếp nhận vào nuôi dưỡng tại các cơ sở bảo trợ xã hội hoặc nhà xã hội tại cộng đồng.

- Chế độ trợ cấp xã hội hàng tháng và mức chuẩn trợ cấp

Nghị định đưa ra các quy định chi tiết về mức chuẩn và hệ số trợ cấp đối với từng nhóm đối tượng cụ thể:

• Mức chuẩn để xác định mức trợ cấp xã hội hàng tháng là 120.000 đồng (tương ứng hệ số 1,0). Khi mức sống tối thiểu của dân cư thay đổi, mức chuẩn này sẽ được điều chỉnh cho phù hợp.
• Đối với đối tượng sống tại cộng đồng do xã, phường quản lý: Áp dụng hệ số từ 1,0 đến 4,0. Mức trợ cấp thấp nhất là 120.000 đồng/tháng (áp dụng cho trẻ mồ côi từ 18 tháng tuổi trở lên, người cao tuổi cô đơn, người tàn tật không còn khả năng lao động, người đơn thân nuôi con trên 18 tháng tuổi). Mức trợ cấp cao nhất là 480.000 đồng/tháng (áp dụng cho hộ gia đình có 4 người tàn tật nặng trở lên). Các mức trung gian như 180.000 đồng (hệ số 1,5), 240.000 đồng (hệ số 2,0), 300.000 đồng (hệ số 2,5) và 360.000 đồng (hệ số 3,0) được áp dụng cụ thể cho từng trường hợp trẻ em dưới 18 tháng tuổi, người nhiễm HIV/AIDS, người tàn tật nặng không thể tự phục vụ hoặc gia đình nhận nuôi dưỡng trẻ em đặc biệt.
• Đối với đối tượng sống trong các nhà xã hội tại cộng đồng do xã, phường quản lý: Áp dụng hệ số 2,0 (tương đương 240.000 đồng/tháng) cho trẻ em mồ côi, người cao tuổi cô đơn và người nhiễm HIV/AIDS không còn khả năng lao động.
• Đối với đối tượng nuôi dưỡng tại cơ sở bảo trợ xã hội: Áp dụng hệ số 2,0 (tương đương 240.000 đồng/tháng) đối với trẻ mồ côi từ 18 tháng tuổi trở lên, người cao tuổi cô đơn, người tàn tật nặng; áp dụng hệ số 2,5 (tương đương 300.000 đồng/tháng) đối với trẻ mồ côi dưới 18 tháng tuổi, trẻ mồ côi từ 18 tháng tuổi trở lên bị tàn tật hoặc nhiễm HIV/AIDS, người mắc bệnh tâm thần và người nhiễm HIV/AIDS không còn khả năng lao động.

- Chính sách cứu trợ đột xuất

Chính sách cứu trợ đột xuất một lần áp dụng cho các cá nhân, hộ gia đình gặp khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn hoặc các lý do bất khả kháng khác với mức hỗ trợ tối thiểu như sau:

• Hỗ trợ hộ gia đình: Có người chết, mất tích được hỗ trợ 3.000.000 đồng/người; có người bị thương nặng được hỗ trợ 1.000.000 đồng/người; có nhà bị đổ, sập, trôi, cháy, hỏng nặng được hỗ trợ 5.000.000 đồng/hộ; phải di dời khẩn cấp do nguy cơ sạt lở đất, lũ quét được hỗ trợ 5.000.000 đồng/hộ.
• Hỗ trợ cá nhân: Cứu đói 15 kg gạo/người/tháng trong thời gian từ 1 đến 3 tháng; người gặp rủi ro ngoài vùng cư trú bị thương nặng được hỗ trợ 1.000.000 đồng; người lang thang xin ăn trong thời gian chờ đưa về nơi cư trú được hỗ trợ 10.000 đồng/người/ngày (tối đa không quá 30 ngày, trường hợp đặc biệt kéo dài không quá 3 tháng với mức trợ cấp bằng mức nuôi dưỡng tại cơ sở bảo trợ xã hội).
• Hỗ trợ mai táng: Người gặp rủi ro tử vong ngoài vùng cư trú không có người thân mai táng được hỗ trợ chi phí mai táng tối thiểu là 2.000.000 đồng cho cơ quan, đơn vị đứng ra tổ chức mai táng.
• Hỗ trợ bổ sung dài hạn: Hộ gia đình có lao động chính bị chết, mất tích, mất phương tiện sản xuất hoặc nhà cửa hư hỏng nặng dẫn đến thiếu đói, ngoài khoản trợ cấp đột xuất còn được xem xét miễn giảm học phí cho người đi học, cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí và được vay vốn ưu đãi để phát triển sản xuất cho đến khi thoát nghèo.

- Các chính sách trợ giúp khác về y tế, giáo dục và việc làm

Bên cạnh trợ cấp tài chính trực tiếp, các đối tượng bảo trợ xã hội còn được hưởng các quyền lợi an sinh xã hội đi kèm nhằm đảm bảo cuộc sống ổn định:

• Y tế: Được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí hoặc được khám, chữa bệnh không phải trả tiền tại các cơ sở y tế công lập theo quy định của pháp luật về bảo hiểm y tế và bảo vệ, chăm sóc trẻ em.
• Giáo dục: Đối tượng đang học văn hóa, học nghề được miễn, giảm học phí, được cấp sách, vở và đồ dùng học tập theo quy định.
• Hỗ trợ mai táng phí: Khi đối tượng bảo trợ xã hội đang hưởng trợ cấp hàng tháng qua đời, cá nhân hoặc tổ chức lo mai táng được hỗ trợ kinh phí mai táng mức 2.000.000 đồng/người.
• Chế độ sinh hoạt tại cơ sở bảo trợ xã hội: Ngoài trợ cấp nuôi dưỡng, đối tượng sống tại các cơ sở bảo trợ xã hội công lập được cấp kinh phí mua sắm tư trang, vật dụng sinh hoạt thường ngày, thuốc chữa bệnh thông thường. Riêng người nhiễm HIV/AIDS được hỗ trợ điều trị nhiễm trùng cơ hội mức 150.000 đồng/người/năm; đối tượng nữ trong độ tuổi sinh đẻ được trợ cấp vệ sinh cá nhân hàng tháng.
• Hướng nghiệp và hòa nhập cộng đồng: Trẻ em từ 13 tuổi trở lên tại các cơ sở bảo trợ xã hội không học văn hóa được giới thiệu học nghề. Trẻ em mồ côi, người tàn tật đã phục hồi chức năng, người tâm thần đã ổn định khi đưa về địa phương sẽ được Ủy ban nhân dân cấp xã và gia đình tiếp nhận, tạo điều kiện việc làm. Trẻ em bị bỏ rơi tại cơ sở bảo trợ xã hội đến tuổi trưởng thành không tiếp tục học được hỗ trợ tạo việc làm, nơi ở và hưởng trợ cấp tự lập tối đa không quá 24 tháng.

- Nguồn kinh phí thực hiện và quản lý tài chính

Nguồn tài chính để thực hiện các chính sách bảo trợ xã hội được quy định rõ ràng nhằm đảm bảo tính thực thi:

• Kinh phí trợ giúp thường xuyên tại cộng đồng, kinh phí nuôi dưỡng, hoạt động bộ máy và đầu tư xây dựng cơ bản của các cơ sở bảo trợ xã hội thuộc cấp nào thì do ngân sách cấp đó đảm bảo theo phân cấp của Luật Ngân sách nhà nước.
• Các cơ sở bảo trợ xã hội, nhà xã hội tại cộng đồng được phép tiếp nhận, sử dụng và quản lý các nguồn kinh phí, hiện vật đóng góp từ thiện của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, đảm bảo sử dụng đúng mục đích, đối tượng và quyết toán theo chế độ tài chính hiện hành.
• Kinh phí cứu trợ đột xuất bao gồm ngân sách địa phương tự cân đối và nguồn tài trợ trực tiếp hoặc gián tiếp từ các tổ chức, cá nhân. Trường hợp các nguồn trên không đủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh báo cáo Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và Bộ Tài chính để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét hỗ trợ từ ngân sách trung ương.

- Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức

Nghị định phân định rõ vai trò của các Bộ, ngành và địa phương trong việc triển khai chính sách:

• Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội: Chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội, chủ trì hướng dẫn thực hiện, phối hợp phân bổ kinh phí và xác định mức độ thiệt hại do thiên tai để đề xuất cứu trợ kịp thời.
• Bộ Y tế: Chỉ đạo hướng dẫn phòng bệnh, khám chữa bệnh và kết luận tình trạng bệnh tật của người tàn tật, người tâm thần, người nhiễm HIV/AIDS và người bị thương do thiên tai.
• Bộ Giáo dục và Đào tạo: Hướng dẫn thực hiện miễn, giảm học phí cho học sinh thuộc diện bảo trợ xã hội.
• Bộ Tài chính: Bố trí kinh phí trợ giúp xã hội theo phân cấp ngân sách và phối hợp kiểm tra việc sử dụng nguồn vốn này.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Quản lý đối tượng, chỉ đạo xây dựng cơ sở bảo trợ xã hội, bố trí ngân sách địa phương hàng năm và thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách tại địa phương.

- Hiệu lực thi hành

Nghị định 67/2007/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Các chế độ trợ cấp, trợ giúp quy định tại Nghị định này được áp dụng thực hiện kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2007. Nghị định này thay thế Nghị định số 07/2000/NĐ-CP, Nghị định số 168/2004/NĐ-CP và bãi bỏ các quy định trước đây trái với Nghị định này về chính sách cứu trợ xã hội, trợ giúp người cao tuổi, người tàn tật và trẻ em mồ côi.