Nghị định số 63/2019/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý, sử dụng tài sản công; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; dự trữ quốc gia; và kho bạc nhà nước. Nghị định này thiết lập khung pháp lý nghiêm khắc nhằm bảo vệ tài sản của Nhà nước, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và đảm bảo tính kỷ cương trong hoạt động công vụ.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Nghị định quy định về các hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền lập biên bản và thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong bốn lĩnh vực cốt lõi:

• Quản lý, sử dụng tài sản công tại cơ quan, tổ chức, đơn vị; tài sản dự án sử dụng vốn nhà nước; tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân và tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, quản lý.
• Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong sử dụng ngân sách, vốn, tài sản và tài nguyên thiên nhiên.
• Dự trữ quốc gia bao gồm hoạt động mua, bán, bảo quản, xuất nhập, cấp phát và cứu trợ hàng dự trữ.
• Kho bạc nhà nước liên quan đến kiểm soát chi ngân sách nhà nước và đăng ký, sử dụng tài khoản tại Kho bạc.

Đối tượng áp dụng bao gồm các cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính. Tổ chức vi phạm bao gồm cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang, đơn vị sự nghiệp công lập, cơ quan Đảng, tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp và các tổ chức khác được thành lập theo pháp luật. Đáng chú ý, cán bộ, công chức, viên chức thực hiện hành vi vi phạm khi đang thi hành công vụ sẽ bị xử lý theo pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức mà không bị xử phạt hành chính theo Nghị định này. Cơ quan nhà nước thực hiện hành vi vi phạm thuộc nhiệm vụ quản lý nhà nước được giao cũng không bị xử phạt hành chính mà bị xử lý theo quy định pháp luật liên quan.

Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính

Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính chung đối với các lĩnh vực quy định tại Nghị định này là 01 năm. Riêng đối với các hành vi vi phạm hành chính liên quan đến tài sản công là nhà, đất và tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, quản lý thì thời hiệu xử phạt là 02 năm.

Hình thức xử phạt và Biện pháp khắc phục hậu quả

Nghị định quy định hai hình thức xử phạt chính là cảnh cáo và phạt tiền. Mức phạt tiền tối đa được phân định cụ thể:

• Trong lĩnh vực quản lý, sử dụng tài sản công; dự trữ quốc gia; kho bạc nhà nước: Mức phạt tối đa là 50.000.000 đồng đối với cá nhân và 100.000.000 đồng đối với tổ chức.
• Trong lĩnh vực thực hành tiết kiệm, chống lãng phí: Mức phạt tối đa là 100.000.000 đồng đối với cá nhân và 200.000.000 đồng đối với tổ chức.
• Hình thức xử phạt bổ sung: Tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm hành chính.

Các biện pháp khắc phục hậu quả được áp dụng linh hoạt và nghiêm ngặt theo từng lĩnh vực:

• Lĩnh vực quản lý, sử dụng tài sản công: Buộc nộp lại số tiền tương ứng với giá trị tài sản bị thất thoát hoặc sử dụng vượt định mức; buộc hoàn trả tài sản hoặc khôi phục lại tình trạng ban đầu; buộc phá dỡ công trình xây dựng lấn chiếm; buộc hủy báo cáo kê khai giả mạo và điều chỉnh số liệu tài sản công.
• Lĩnh vực thực hành tiết kiệm, chống lãng phí: Thu hồi nộp về quỹ có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước đối với kinh phí sử dụng sai mục đích; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ việc sử dụng quỹ sai quy chế.
• Lĩnh vực dự trữ quốc gia: Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp; buộc khôi phục tình trạng ban đầu của kho tàng, cơ sở vật chất; buộc hoàn trả hoặc thu hồi hàng dự trữ quốc gia bị thiệt hại hoặc xuất cấp sai quy định.
• Lĩnh vực kho bạc nhà nước: Buộc thu hồi các khoản chi sai chế độ, chi vượt giá trị hợp đồng, chi từ chứng từ giả mạo; buộc hoàn thiện hồ sơ thanh toán; buộc phong tỏa hoặc đóng tài khoản đăng ký sai quy định.

Cá nhân, tổ chức bị xử phạt không được sử dụng tiền ngân sách nhà nước hoặc tiền có nguồn gốc từ ngân sách để nộp phạt và khắc phục hậu quả. Tổ chức bị xử phạt phải xác định cá nhân có lỗi để quy trách nhiệm pháp lý và bồi hoàn khoản tiền phạt đã nộp.

Hành vi vi phạm và mức xử phạt trong quản lý, sử dụng tài sản công

Mức phạt tiền dưới đây áp dụng đối với tổ chức vi phạm (mức phạt đối với cá nhân bằng 1/2 mức phạt đối với tổ chức):

• Đầu tư, mua sắm tài sản công: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi mua sắm tài sản khi không có quyết định của người có thẩm quyền (mức cao nhất áp dụng cho trụ sở làm việc, xe ô tô). Phạt từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng nếu không thực hiện mua sắm tập trung. Phạt từ 1.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi mua sắm vượt tiêu chuẩn, định mức.
• Thuê tài sản: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi thuê tài sản không có quyết định, thuê vượt tiêu chuẩn hoặc lựa chọn nhà cung cấp sai quy định.
• Giao, sử dụng tài sản công: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi giao tài sản vượt định mức hoặc sử dụng tài sản công không đúng mục đích (như dùng trụ sở làm nhà ở, dùng xe ô tô sai tiêu chuẩn, dùng máy móc vào việc riêng). Hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản công bị phạt từ 1.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
• Cho mượn tài sản công: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng (mức phạt cao nhất áp dụng cho tài sản là trụ sở làm việc, xe ô tô).
• Trao đổi, tặng cho tài sản công: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi trao đổi tài sản trái phép; phạt từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi tặng cho tài sản công không đúng quy định.
• Lấn chiếm và chiếm đoạt tài sản công: Phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi lấn chiếm trụ sở, cơ sở hoạt động. Phạt từ 1.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi chiếm đoạt tài sản công nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi thực hiện khi không có Đề án được phê duyệt hoặc thực hiện sai mục đích của Đề án.
• Bảo dưỡng, sửa chữa tài sản: Phạt từ 500.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với tổ chức không thực hiện bảo dưỡng, sửa chữa tài sản dù đã được giao dự toán, dẫn đến tài sản bị hư hỏng.
• Xử lý tài sản công: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với các hành vi không kê khai, lập phương án sắp xếp; để hư hỏng, thất thoát tài sản chờ xử lý; xử lý tài sản khi không có quyết định; kê khai không đúng danh mục tài sản đề nghị xử lý.
• Đăng nhập và sử dụng số liệu tài sản công: Phạt từ 500.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi báo cáo kê khai sai lệch, tự ý phân cấp nhập dữ liệu, tẩy xóa báo cáo, truy cập phá hoại cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công.

Quản lý tài sản của các dự án sử dụng vốn nhà nước

Các hành vi vi phạm về trang cấp, giao, sử dụng, cho mượn, trao đổi, tặng cho, lấn chiếm, chiếm đoạt, sử dụng vào mục đích kinh doanh hoặc không bảo dưỡng tài sản dự án sử dụng vốn nhà nước sẽ bị xử phạt theo các mức tương ứng quy định đối với tài sản công tại cơ quan, đơn vị. Đối với việc xử lý tài sản khi dự án kết thúc:

• Phạt từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi không kiểm kê, báo cáo xử lý tài sản đúng hạn hoặc không báo cáo xác lập quyền sở hữu toàn dân đối với tài sản do chuyên gia ODA, nhà thầu chuyển giao.
• Phạt từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi để tài sản bị hư hỏng, thất thoát trong thời gian chờ xử lý hoặc tự ý tháo dỡ, thay đổi kết cấu tài sản.

Quản lý, xử lý tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân

• Phạt từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi không báo cáo xác lập quyền sở hữu toàn dân hoặc chuyển giao tài sản cho cơ quan chức năng không đúng thời hạn.
• Phạt từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi để tài sản bị hư hỏng, thất thoát hoặc tự ý tháo dỡ, thay đổi kết cấu tài sản trong thời gian chờ xử lý.
• Phạt từ 500.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi không lập hoặc lập phương án xử lý tài sản không đúng thời hạn quy định.

Quản lý, sử dụng tài sản kết cấu hạ tầng

• Phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi cho thuê quyền khai thác, chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác tài sản kết cấu hạ tầng khi không có Đề án được phê duyệt hoặc thực hiện sai mục đích của Đề án.
• Phạt từ 1.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với các hành vi vi phạm trong xử lý tài sản kết cấu hạ tầng (không kê khai, lập phương án xử lý; không báo cáo thu hồi, điều chuyển, bán, thanh lý; để hư hỏng, thất thoát tài sản chờ xử lý; xử lý tài sản khi không có quyết định của người có thẩm quyền).

Lĩnh vực thực hành tiết kiệm, chống lãng phí

• Phạt từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng phương tiện thông tin liên lạc, điện, nước, xăng dầu, văn phòng phẩm, hội nghị, tiếp khách, đi công tác bằng ngân sách vượt định mức.
• Phạt từ 1.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi mua sắm trang thiết bị y tế do ngân sách cấp không đúng danh mục được duyệt.
• Phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng quỹ có nguồn gốc từ ngân sách sai mục đích, tôn chỉ hoặc sai quy chế hoạt động; cản trở trái phép việc nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ sử dụng tài nguyên tái chế.
• Phạt từ 50.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng đối với hành vi gây lãng phí trong sử dụng vốn đầu tư không đúng tiêu chuẩn, vượt định mức.
• Phạt từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với các hành vi vi phạm quy định về trích lập quỹ, quản lý sử dụng vốn, tài sản cố định, vật tư tại công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ gây lãng phí hoặc vượt định mức.

Lĩnh vực dự trữ quốc gia

• Mua, bán hàng dự trữ: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi không công khai thông tin mua bán; thực hiện sai phương thức; tự ý thay đổi giá mua bán để trục lợi.
• Quản lý, bảo quản: Phạt từ 300.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi không mở sổ theo dõi; không báo cáo; thực hiện sai quy chuẩn kỹ thuật bảo quản; cản trở hoạt động bảo quản, luân chuyển hàng dự trữ.
• Xâm phạm, phá hoại: Phạt từ 300.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi xâm nhập trái phép, phá hoại kho tàng, hàng hóa dự trữ quốc gia (chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự).
• Cấp phát, cứu trợ, nhập xuất: Phạt từ 300.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi cản trở, chậm trễ cấp phát; sử dụng sai mục đích, sai đối tượng; giao nhận hàng không đúng chủng loại, số lượng, chất lượng.
• Quản lý tiền vốn, phí: Phạt từ 300.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi thanh toán không có hợp đồng, thiếu hóa đơn chứng từ; sử dụng phí nhập xuất bảo quản sai nội dung; sử dụng vốn dự trữ sai mục đích.
• Kinh doanh, cầm cố, thế chấp: Phạt từ 3.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi kinh doanh, cầm cố, thế chấp, cho thuê trái phép tài sản, kho bãi thuộc dự trữ quốc gia.

Lĩnh vực kho bạc nhà nước (kiểm soát chi ngân sách nhà nước)

• Chi ngân sách không có trong dự toán: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng đối với hành vi lập hồ sơ chi sai nguồn, vượt dự toán, chi cho khối lượng công việc chưa thực hiện hoặc đang dở dang, chi vượt giá trị hợp đồng.
• Lập hồ sơ sai chế độ: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng đối với hành vi ký hợp đồng trước khi có kế hoạch vốn; chi sai tiêu chuẩn, vượt định mức chi.
• Lập hồ sơ giả mạo: Phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng (đối với chi thường xuyên) và từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng (đối với chi đầu tư) khi lập hồ sơ giả mạo gửi Kho bạc Nhà nước nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Vi phạm chế độ thanh toán, cam kết chi, tạm ứng: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với hành vi thanh toán sai tài khoản thụ hưởng; sai điều khoản hợp đồng; không thực hiện hoặc chậm gửi cam kết chi; chậm hoặc không làm thủ tục thanh toán tạm ứng theo quy định.
• Đăng ký và sử dụng tài khoản: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với vi phạm đăng ký tài khoản; phạt từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi lập hồ sơ giả mạo để đăng ký tài khoản tại Kho bạc Nhà nước.

Thẩm quyền lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính

Nghị định phân định rõ thẩm quyền lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính cho các cơ quan chức năng:

• Thẩm quyền lập biên bản: Người có thẩm quyền xử phạt và công chức được giao nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát chuyên ngành trong từng lĩnh vực tương ứng.
• Thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân: Chủ tịch UBND cấp huyện có quyền phạt tiền đến 50.000.000 đồng; Chủ tịch UBND cấp tỉnh có quyền phạt tiền đến 100.000.000 đồng (đối với tài sản công, dự trữ quốc gia, kho bạc nhà nước) và đến 200.000.000 đồng (đối với thực hành tiết kiệm, chống lãng phí).
• Thẩm quyền của Thanh tra: Thanh tra viên phạt tiền đến 500.000 đồng. Chánh Thanh tra sở và Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành cấp sở phạt tiền đến 50.000.000 đồng (đối với tài sản công, dự trữ quốc gia, kho bạc nhà nước) và đến 100.000.000 đồng (đối với thực hành tiết kiệm, chống lãng phí). Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành cấp bộ phạt tiền đến 70.000.000 đồng (tài sản công, dự trữ quốc gia) và đến 140.000.000 đồng (thực hành tiết kiệm, chống lãng phí). Chánh Thanh tra bộ phạt tiền đến 100.000.000 đồng (tài sản công, dự trữ quốc gia, kho bạc nhà nước) và đến 200.000.000 đồng (thực hành tiết kiệm, chống lãng phí). Riêng Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành Bộ Tài chính có quyền phạt tiền đến 250.000.000 đồng trong lĩnh vực kho bạc nhà nước.
• Thẩm quyền của cơ quan Dự trữ Nhà nước: Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước khu vực phạt tiền đến 70.000.000 đồng; Tổng cục trưởng Tổng cục Dự trữ Nhà nước phạt tiền đến 100.000.000 đồng.
• Thẩm quyền của cơ quan Kho bạc Nhà nước: Giám đốc Kho bạc Nhà nước cấp tỉnh phạt tiền đến 70.000.000 đồng; Tổng Giám đốc Kho bạc Nhà nước phạt tiền đến 100.000.000 đồng.

Hiệu lực thi hành và Điều khoản chuyển tiếp

Nghị định số 63/2019/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 9 năm 2019. Nghị định này thay thế hoàn toàn cho Nghị định số 192/2013/NĐ-CP ngày 21 tháng 11 năm 2013 và Nghị định số 58/2015/NĐ-CP ngày 16 tháng 6 năm 2015 của Chính phủ.

Đối với các hành vi vi phạm hành chính xảy ra trước ngày Nghị định này có hiệu lực thi hành mà sau đó mới bị phát hiện hoặc đang trong quá trình xem xét, giải quyết thì áp dụng các quy định xử phạt của Nghị định này nếu Nghị định này không quy định trách nhiệm pháp lý hoặc quy định trách nhiệm pháp lý nhẹ hơn cho cá nhân, tổ chức vi phạm.