Nghị định 61-CP được ban hành năm 1993 bởi Chính phủ quy định chi tiết về các khoản án phí, lệ phí Tòa án nhằm thiết lập cơ sở pháp lý cho việc thu, nộp và quản lý các chi phí tố tụng trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các đương sự, bị cáo, người tham gia tố tụng (bao gồm cả cá nhân, tổ chức trong nước và cá nhân, tổ chức nước ngoài) có nghĩa vụ nộp án phí, lệ phí khi tham gia giải quyết các vụ án dân sự, hình sự tại Tòa án nhân dân các cấp tại Việt Nam.

Các nội dung cốt lõi của Nghị định 61-CP

1. Quy định về mức án phí dân sự sơ thẩm và phúc thẩm

• Án phí dân sự bao gồm: án phí dân sự sơ thẩm, án phí dân sự sơ thẩm đồng thời chung thẩm, và án phí dân sự phúc thẩm.
• Đối với các vụ án dân sự không có giá ngạch: Mức án phí phải nộp là năm mươi nghìn (50.000) đồng.
• Đối với các vụ án dân sự có giá ngạch (tính theo giá trị tài sản tranh chấp):
  • Giá trị tài sản từ 1 triệu đồng trở xuống: Nộp 50.000 đồng.
  • Giá trị tài sản từ trên 1 triệu đồng đến 100 triệu đồng: Nộp 5% giá trị tài sản tranh chấp.
  • Giá trị tài sản từ trên 100 triệu đồng đến 200 triệu đồng: Nộp 5 triệu đồng cộng thêm 4% của phần giá trị tài sản vượt quá 100 triệu đồng.
  • Giá trị tài sản từ trên 200 triệu đồng đến 500 triệu đồng: Nộp 9 triệu đồng cộng thêm 3% của phần giá trị tài sản vượt quá 200 triệu đồng.
  • Giá trị tài sản từ trên 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng: Nộp 18 triệu đồng cộng thêm 2% của phần giá trị tài sản vượt quá 500 triệu đồng.
  • Giá trị tài sản trên 1 tỷ đồng: Nộp 28 triệu đồng cộng thêm 1% của phần giá trị tài sản vượt quá 1 tỷ đồng.
• Đối với vụ án hôn nhân và gia đình có tranh chấp tài sản chung của vợ chồng: Ngoài án phí không có giá ngạch (50.000 đồng), các đương sự phải chịu thêm án phí đối với phần tài sản tranh chấp tương tự như vụ án dân sự có giá ngạch.
• Mức án phí dân sự phúc thẩm: Áp dụng thống nhất là năm mươi nghìn (50.000) đồng đối với tất cả các loại vụ án dân sự.

2. Quy định về nộp tiền tạm ứng án phí dân sự

• Nguyên đơn, bị đơn có yêu cầu đối với nguyên đơn, hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập trong vụ án không có giá ngạch hoặc có giá ngạch từ 1 triệu đồng trở xuống phải nộp tạm ứng án phí sơ thẩm là 50.000 đồng.
• Đối với vụ án có giá ngạch trên 1 triệu đồng, người yêu cầu phải nộp tạm ứng án phí sơ thẩm bằng 50% mức án phí sơ thẩm do Tòa án dự tính dựa trên giá trị tài sản tranh chấp (trừ trường hợp được miễn).
• Người kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm trong thời hạn kháng cáo theo mức quy định (50.000 đồng).
• Người đã nộp tiền tạm ứng án phí được hoàn trả toàn bộ hoặc phần chênh lệch nếu theo quyết định của Tòa án họ không phải chịu án phí hoặc chịu ít hơn số tiền đã tạm ứng. Trường hợp vụ án bị đình chỉ theo quy định pháp luật tố tụng dân sự, số tiền tạm ứng sẽ được nộp vào ngân sách Nhà nước.

3. Nghĩa vụ chịu án phí dân sự sơ thẩm và phúc thẩm

• Án phí sơ thẩm: Đương sự phải chịu án phí đối với phần yêu cầu của họ không được Tòa án chấp nhận. Đối với tài sản chung không tự xác định được phần chia mà yêu cầu Tòa án giải quyết, các đương sự phải nộp án phí sơ thẩm tương ứng với phần tài sản họ được hưởng.
• Vụ án ly hôn: Nguyên đơn phải nộp án phí sơ thẩm bất kể Tòa án có chấp nhận yêu cầu ly hôn hay không. Trường hợp thuận tình ly hôn, mỗi bên đương sự chịu một nửa án phí.
• Trường hợp giải quyết vụ án bị tạm đình chỉ, án phí sẽ được quyết định khi vụ án tiếp tục được giải quyết. Nếu có đương sự được miễn án phí, các đương sự khác vẫn phải nộp phần án phí của mình.
• Án phí phúc thẩm: Đương sự kháng cáo phải nộp án phí phúc thẩm nếu Tòa án cấp phúc thẩm giữ nguyên bản án, quyết định sơ thẩm. Đương sự không phải nộp nếu Tòa án cấp phúc thẩm sửa hoặc hủy một phần/toàn bộ bản án, quyết định sơ thẩm. Viện Kiểm sát kháng nghị hoặc tổ chức xã hội kháng cáo vì lợi ích chung không phải nộp án phí phúc thẩm.

4. Các trường hợp được miễn án phí dân sự

• Người yêu cầu cấp dưỡng, xin xác định cha, mẹ cho con chưa thành niên ngoài giá thú.
• Người lao động đòi tiền công lao động.
• Người đòi bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe.
• Người khiếu nại về danh sách cử tri.
• Viện Kiểm sát khởi tố hoặc tổ chức xã hội khởi kiện vì lợi ích chung.
• Người có khó khăn về kinh tế được Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc cơ quan, tổ chức xã hội chứng nhận có thể được Tòa án cho miễn nộp một phần hoặc toàn bộ tiền tạm ứng án phí và án phí.

5. Quy định về án phí hình sự

• Án phí hình sự bao gồm án phí hình sự sơ thẩm, sơ thẩm đồng thời chung thẩm, và phúc thẩm. Mức án phí quy định chung là năm mươi nghìn (50.000) đồng.
• Người bị kết án phải chịu án phí hình sự sơ thẩm. Trường hợp vụ án khởi tố theo yêu cầu của người bị hại, nếu Tòa án tuyên bị cáo không phạm tội, người bị hại đã khởi kiện phải nộp án phí.
• Đối với phần dân sự về bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự, người có nghĩa vụ bồi thường phải nộp án phí dân sự sơ thẩm theo quy định về vụ án có giá ngạch.
• Về án phí hình sự phúc thẩm: Bị cáo kháng cáo phải nộp nếu Tòa án phúc thẩm giữ nguyên quyết định hình sự sơ thẩm đối với họ. Người bị hại kháng cáo phải nộp nếu vụ án khởi tố theo yêu cầu của họ và Tòa án phúc thẩm giữ nguyên quyết định tuyên bị cáo không phạm tội. Viện Kiểm sát kháng nghị không phải nộp án phí phúc thẩm.

6. Quy định về lệ phí Tòa án và các điều khoản thi hành

• Lệ phí xin cấp thêm bản sao trích lục hoặc bản sao toàn bộ bản án, quyết định là năm trăm (500) đồng một trang.
• Lệ phí xin cấp giấy chứng nhận đương nhiên xóa án là hai mươi nghìn (20.000) đồng; lệ phí xin Tòa án ra quyết định xóa án là ba mươi nghìn (30.000) đồng.
• Bị cáo, đương sự là người nước ngoài phải nộp án phí, lệ phí theo quy định của Nghị định này, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định khác.
• Cơ chế điều chỉnh: Khi giá cả thị trường biến động tăng từ 20% trở lên, Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao để điều chỉnh các mức án phí, lệ phí bằng tiền mặt cho sát với thời giá.
• Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao quy định cụ thể việc quản lý, thu, nộp ngân sách Nhà nước đối với tiền tạm ứng án phí và lệ phí.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 61-CP có hiệu lực kể từ ngày ký (năm 1993). Tất cả các quy định trước đây về án phí, lệ phí Tòa án trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành chi tiết.