Nghị định 51-CP được ban hành năm 1993 bởi Chính phủ quy định về việc thành lập Cục Quản lý nhà trực thuộc Bộ Xây dựng. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm thiết lập một cơ quan chuyên trách giúp Bộ trưởng Bộ Xây dựng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về nhà ở trên phạm vi cả nước, đồng thời thống nhất quản lý các tài sản công sở là nhà thuộc sở hữu nhà nước do các cơ quan trung ương đang sử dụng.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định về việc thành lập, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức và điều kiện hoạt động của Cục Quản lý nhà. Đối tượng chịu sự quản lý bao gồm hệ thống nhà ở trên toàn quốc và các loại nhà thuộc sở hữu Nhà nước do các cơ quan Nhà nước, cơ quan Đảng, đoàn thể, tổ chức xã hội ở Trung ương đang sử dụng trực tiếp (bao gồm nhà làm việc, nhà công vụ, nhà khách, hội trường và nhà bảo tàng).

Chức năng và nhiệm vụ của Cục Quản lý nhà

Cục Quản lý nhà được giao các nhóm nhiệm vụ trọng tâm sau đây để thực hiện vai trò quản lý nhà nước và quản lý tài sản công:

• Xây dựng chiến lược và quy hoạch: Nghiên cứu, xây dựng chiến lược, phương hướng, kế hoạch phát triển nhà trong cả nước và các dự án phát triển nhà tại các vùng trọng điểm để Bộ Xây dựng trình Chính phủ xem xét, quyết định.
• Xây dựng thể chế, chính sách: Soạn thảo các dự án luật, chính sách, chế độ về quản lý nhà để Bộ Xây dựng trình Chính phủ ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền của Bộ.
• Hướng dẫn và thanh tra, kiểm tra: Tổ chức hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện các quy định pháp luật, chính sách, chế độ của Nhà nước và của Bộ Xây dựng về quản lý và sử dụng nhà đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân.
• Quản lý chuyên biệt đối với nhà thuộc sở hữu Nhà nước ở Trung ương:
  • Tổ chức quản lý thống nhất hồ sơ và mục đích sử dụng của các loại nhà làm việc, nhà công vụ, nhà khách, hội trường, nhà bảo tàng do các cơ quan Trung ương đang sử dụng.
  • Đề xuất phương án điều chỉnh, chuyển đổi mục đích sử dụng các loại nhà này để Bộ trưởng Bộ Xây dựng trình Thủ tướng Chính phủ quyết định.
  • Hướng dẫn, kiểm tra các cơ quan Trung ương trong việc thực hiện chính sách, chế độ của Nhà nước về quản lý, sử dụng, sửa chữa, nâng cấp, cải tạo hoặc xây dựng mới các loại nhà nêu trên.

Cơ cấu tổ chức và điều kiện hoạt động

Để đảm bảo hiệu quả vận hành, Nghị định quy định cụ thể về bộ máy lãnh đạo và tư cách pháp lý của Cục Quản lý nhà:

• Nhân sự lãnh đạo: Cục Quản lý nhà hoạt động theo chế độ thủ trưởng, gồm có 01 Cục trưởng và từ 01 đến 02 Phó Cục trưởng do Bộ trưởng Bộ Xây dựng bổ nhiệm, miễn nhiệm.
• Thẩm quyền tổ chức: Bộ trưởng Bộ Xây dựng có trách nhiệm quy định cụ thể cơ cấu tổ chức bộ máy, nhiệm vụ và quyền hạn chi tiết của Cục Quản lý nhà dựa trên các nguyên tắc chung của Nghị định.
• Tư cách pháp lý: Cục Quản lý nhà có tư cách pháp nhân đầy đủ, có con dấu riêng, được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước để thực hiện các giao dịch tài chính.
• Biên chế và kinh phí: Cục được cấp kinh phí sự nghiệp để hoạt động; biên chế của Cục nằm trong tổng số biên chế chung của Bộ Xây dựng.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định 51-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành (năm 1993). Tất cả các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc Nghị định này.