Nghị định 40/1998/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về điều kiện, thủ tục cấp phép kinh doanh vận tải biển cho các công ty, doanh nghiệp tư nhân, đồng thời điều chỉnh hoạt động vận tải trên các tuyến hàng hải của tàu biển Việt Nam thuộc sở hữu tư nhân.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các công ty, doanh nghiệp tư nhân được thành lập theo Luật Công ty và Luật Doanh nghiệp tư nhân sở hữu tàu biển đã đăng ký vào Sổ đăng ký tàu biển quốc gia (gọi tắt là tàu biển tư nhân). Văn bản quy định chi tiết các tiêu chuẩn về vốn, nhân sự, phương tiện và trình tự thủ tục hành chính để các tổ chức này tham gia hoạt động kinh doanh vận tải biển hợp pháp.

Phân loại các tuyến hàng hải hoạt động

Tuyến hàng hải hoạt động của tàu biển tư nhân được phân chia cụ thể thành hai nhóm chính:

• Tuyến hàng hải nội địa: Là tuyến vận tải giữa các cảng biển hoặc cảng đường thủy nội địa trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
• Tuyến hàng hải quốc tế: Được phân định thành ba cấp độ gồm: Tuyến quốc tế ven biển (đến các cảng thuộc tỉnh Quảng Tây - Trung Quốc hoặc Campuchia); Tuyến quốc tế gần (đến các nước Đông Nam Á và Đông Bắc Á, trừ tuyến ven biển); Tuyến quốc tế viễn dương (đến tất cả các quốc gia trên thế giới).

Điều kiện kinh doanh vận tải biển tuyến nội địa

Để được phép hoạt động kinh doanh vận tải biển trên tuyến nội địa, công ty và doanh nghiệp tư nhân phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Phải được thành lập hợp pháp theo quy định của Luật Công ty hoặc Luật Doanh nghiệp tư nhân.
• Có mức vốn pháp định tối thiểu là 2 (hai) tỷ đồng Việt Nam.
• Người quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh phải tốt nghiệp tối thiểu từ trung học chuyên ngành hàng hải, có thâm niên công tác trong ngành vận tải biển từ 3 năm trở lên và đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn của Bộ Giao thông vận tải.
• Kế toán trưởng phải có đủ trình độ chuyên môn nghiệp vụ theo quy định của Bộ Tài chính.
• Có văn bản đề nghị của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính gửi Bộ Giao thông vận tải để chấp thuận việc cấp phép.

Điều kiện kinh doanh vận tải biển tuyến quốc tế

Đối với hoạt động vận tải biển quốc tế, doanh nghiệp tư nhân phải thỏa mãn các tiêu chuẩn khắt khe hơn:

• Về vốn pháp định: Tối thiểu 5 tỷ đồng đối với tuyến quốc tế ven biển; tối thiểu 10 tỷ đồng đối với tuyến quốc tế gần; và tối thiểu 15 tỷ đồng đối với tuyến quốc tế viễn dương.
• Về nhân sự quản lý: Người điều hành phải có thâm niên ít nhất 5 năm trong ngành vận tải biển, có trình độ tiếng Anh chuyên ngành phù hợp. Trình độ học vấn yêu cầu từ trung học chuyên ngành hàng hải (đối với tuyến ven biển) hoặc đại học hàng hải (đối với tuyến gần và viễn dương).
• Về kế toán trưởng: Phải đáp ứng tiêu chuẩn của Bộ Tài chính và có trình độ tiếng Anh cần thiết phục vụ công tác kinh doanh quốc tế.
• Thủ tướng Chính phủ ủy quyền cho Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải xem xét và quyết định việc cấp phép kinh doanh trên các tuyến hàng hải quốc tế này dựa trên đề nghị của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Trình tự, thủ tục thành lập doanh nghiệp kinh doanh vận tải biển

Quy trình thành lập và cấp phép cho doanh nghiệp được thực hiện qua các bước chặt chẽ:

• Bước 1: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tiếp nhận hồ sơ xin kinh doanh vận tải biển của đương sự.
• Bước 2: Trong vòng 7 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chuyển hồ sơ kèm văn bản đề nghị đến Bộ Giao thông vận tải.
• Bước 3: Trong vòng 10 ngày kể từ ngày nhận hồ sơ, Bộ Giao thông vận tải phải trả lời bằng văn bản về việc chấp thuận hoặc không chấp thuận (nêu rõ lý do).
• Bước 4: Sau khi có văn bản chấp thuận từ Bộ Giao thông vận tải, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ra quyết định cấp phép thành lập để doanh nghiệp tiến hành các thủ tục pháp lý tiếp theo.

Quy định bổ sung ngành nghề kinh doanh vận tải biển quốc tế

Doanh nghiệp đang kinh doanh tuyến nội địa muốn mở rộng sang tuyến quốc tế phải đáp ứng các điều kiện của tuyến quốc tế, đồng thời phải có văn bản xác nhận của cơ quan tài chính có thẩm quyền về việc đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ thuế và tài chính trong năm tài chính liền trước.

Điều kiện và thủ tục cấp Giấy phép hoạt động hàng hải cho tàu biển tư nhân

Tàu biển tư nhân chỉ được phép hoạt động khi được cấp "Giấy phép hoạt động hàng hải" theo các quy định sau:

• Điều kiện đối với tàu biển: Chủ tàu phải là doanh nghiệp đã được cấp phép kinh doanh vận tải biển; tàu phải đạt tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật do Đăng kiểm Việt Nam (hoặc tổ chức được ủy quyền) chứng nhận; có bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu; thuyền bộ được bố trí đủ định biên và đúng chức danh theo luật định.
• Thủ tục cấp phép: Doanh nghiệp gửi hồ sơ (gồm Giấy đăng ký kinh doanh, giấy tờ đăng kiểm, danh sách thuyền viên, bảo hiểm) đến Cục Hàng hải Việt Nam. Trong thời hạn 5 ngày làm việc, Cục Hàng hải Việt Nam phải cấp giấy phép hoặc trả lời từ chối bằng văn bản nêu rõ lý do.

Phạm vi hoạt động của tàu theo giấy phép được cấp

Quyền hạn hoạt động của tàu biển tư nhân được phân cấp dựa trên loại giấy phép sở hữu:

• Tàu có giấy phép tuyến quốc tế ven biển được hoạt động trên tuyến ven biển và tuyến nội địa.
• Tàu có giấy phép tuyến quốc tế gần được hoạt động trên tuyến gần, tuyến ven biển và tuyến nội địa.
• Tàu có giấy phép tuyến quốc tế viễn dương được phép hoạt động trên tất cả các tuyến hàng hải trong nước và quốc tế.

Quy định về khiếu nại, xử lý vi phạm và điều khoản chuyển tiếp

• Quyền khiếu nại: Doanh nghiệp có quyền khiếu nại theo quy định pháp luật nếu bị từ chối cấp phép kinh doanh hoặc từ chối cấp giấy phép hoạt động hàng hải cho tàu biển.
• Xử lý vi phạm: Mọi hành vi vi phạm pháp luật Việt Nam hoặc các Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên trong quá trình kinh doanh vận tải biển sẽ bị xử lý nghiêm khắc tùy theo mức độ vi phạm.
• Điều khoản chuyển tiếp: Các doanh nghiệp và tàu biển tư nhân đã hoạt động từ trước ngày Nghị định này có hiệu lực phải hoàn tất toàn bộ thủ tục đăng ký, cấp phép bổ sung theo quy định mới trong thời hạn tối đa là 365 ngày.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 40/1998/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ban hành. Các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết và phối hợp với các Bộ, ngành, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước.