Nghị định 23/CP được ban hành năm 1995 bởi Chính phủ quy định về việc phát hành trái phiếu quốc tế nhằm huy động nguồn vốn trên thị trường vốn quốc tế phục vụ nhu cầu đầu tư phát triển kinh tế của Việt Nam.

Phạm vi áp dụng của Nghị định bao gồm các hoạt động phát hành, quản lý và sử dụng nguồn vốn từ trái phiếu quốc tế. Đối tượng áp dụng là Bộ Tài chính, các Ngân hàng thương mại quốc doanh, các doanh nghiệp Nhà nước cùng các cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan trực tiếp đến hoạt động này.

Phân loại và mục đích phát hành trái phiếu quốc tế

Trái phiếu quốc tế được định nghĩa là chứng chỉ vay nợ có mệnh giá, có thời hạn, có lãi, được phát hành trên thị trường vốn quốc tế. Nghị định phân chia trái phiếu quốc tế thành ba loại hình cụ thể:

• Trái phiếu Chính phủ: Do Bộ Tài chính phát hành nhằm mục đích vay vốn nước ngoài phục vụ cho các chương trình đầu tư phát triển kinh tế chung của đất nước.
• Trái phiếu Ngân hàng thương mại quốc doanh: Do các ngân hàng thương mại quốc doanh phát hành nhằm huy động vốn nước ngoài để mở rộng hoạt động tín dụng đầu tư của chính ngân hàng.
• Trái phiếu doanh nghiệp Nhà nước: Do các doanh nghiệp Nhà nước phát hành nhằm mục đích vay vốn nước ngoài phục vụ trực tiếp cho các dự án đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh, đổi mới trang thiết bị và công nghệ sản xuất của doanh nghiệp.

Điều kiện phát hành trái phiếu quốc tế

Để được phép phát hành trái phiếu quốc tế, các doanh nghiệp Nhà nước và Ngân hàng thương mại quốc doanh phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt sau đây:

• Đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hợp pháp theo đúng các quy định của pháp luật về thành lập doanh nghiệp Nhà nước.
• Hoạt động sản xuất kinh doanh phải có lãi liên tục trong 3 năm liền kề trước khi phát hành trái phiếu; có tình hình tài chính lành mạnh, có triển vọng phát triển tốt; không vi phạm pháp luật và kỷ luật tài chính; đồng thời phải có chứng nhận chính thức từ Công ty kiểm toán độc lập.
• Có dự án đầu tư mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt và đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
• Có phương án phát hành trái phiếu quốc tế cụ thể và được Chính phủ cho phép thực hiện.

Nguyên tắc phát hành, thanh toán và quản lý nguồn vốn vay

Nghị định quy định rõ ràng về cơ chế phát hành, nghĩa vụ thanh toán và mục đích sử dụng nguồn vốn đối với từng loại trái phiếu:

• Nguyên tắc chung: Trái phiếu quốc tế được phát hành theo từng đợt dựa trên quyết định của Chính phủ. Việc tổ chức phát hành và thanh toán phải tuân thủ nghiêm ngặt theo thông lệ quốc tế. Cơ quan tổ chức phát hành có trách nhiệm thanh toán đầy đủ, đúng hạn cả gốc, lãi và các chi phí liên quan phát sinh.
• Đối với trái phiếu Chính phủ: Nguồn vốn vay được sử dụng để đầu tư phát triển theo kế hoạch Ngân sách Nhà nước đã được phê duyệt, hoặc cho các doanh nghiệp Nhà nước vay lại để đầu tư vào các dự án được duyệt theo phương thức có hoàn trả. Nguồn vốn thanh toán gốc và lãi do Ngân sách Nhà nước bảo đảm và nguồn thu hồi từ các doanh nghiệp vay lại.
• Đối với trái phiếu ngân hàng: Nguồn vốn vay chỉ được sử dụng để mở rộng tín dụng đầu tư trung và dài hạn của ngân hàng. Ngân hàng thương mại quốc doanh phát hành phải tự chịu trách nhiệm bảo đảm nguồn vốn thanh toán đầy đủ gốc và lãi.
• Đối với trái phiếu doanh nghiệp Nhà nước: Nguồn vốn vay chỉ được sử dụng cho các dự án đã được phê duyệt của doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải tự bảo đảm nguồn vốn thanh toán từ doanh thu do dự án mang lại (sau khi đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước) và các nguồn vốn hợp pháp khác của doanh nghiệp.

Phân công trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước

Để bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn và an toàn nợ quốc gia, Nghị định phân định rõ nhiệm vụ của các cơ quan liên quan:

• Bộ Tài chính: Chủ trì lập kế hoạch, phương án phát hành trái phiếu Chính phủ trình Chính phủ quyết định; lựa chọn và ký kết hợp đồng với các đối tác nước ngoài; tổ chức phát hành và thanh toán theo thông lệ quốc tế và pháp luật Việt Nam; phối hợp với Ủy ban Kế hoạch Nhà nước lập kế hoạch sử dụng vốn; quản lý việc sử dụng vốn đúng mục đích; thẩm định phương án phát hành của doanh nghiệp Nhà nước và phối hợp thẩm định phương án của ngân hàng thương mại quốc doanh; hướng dẫn, kiểm tra, giám sát các doanh nghiệp trong quá trình thực hiện và xác định hệ số tín nhiệm.
• Ngân hàng Nhà nước: Thẩm tra, quyết định dự án mở rộng hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại quốc doanh; thẩm định phương án phát hành trái phiếu của các ngân hàng này để trình Chính phủ quyết định; hướng dẫn, kiểm tra và giám sát các ngân hàng thương mại trong việc tổ chức phát hành, sử dụng vốn đúng mục đích và bảo đảm khả năng thanh toán.
• Cơ quan quản lý Nhà nước trực tiếp của doanh nghiệp Nhà nước: Thẩm tra, quyết định hoặc trình cấp có thẩm quyền quyết định dự án đầu tư của doanh nghiệp; cho ý kiến bằng văn bản về phương án phát hành gửi Bộ Tài chính thẩm định; kiểm tra, giám sát quá trình phát hành, sử dụng vốn bảo đảm đúng mục đích và khả năng thu hồi vốn để thanh toán nợ khi đến hạn.
• Sự phối hợp chung: Bộ Tài chính, Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý trực tiếp trong phạm vi quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ để quản lý việc phát hành và sử dụng có hiệu quả các loại trái phiếu quốc tế.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 23/CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Nghị định này.