Nghị định số 20-CP được ban hành năm 1994 bởi Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, ban hành kèm theo Quy chế Quản lý và sử dụng nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (gọi tắt là ODA). Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập khung pháp lý cơ bản đầu tiên nhằm thống nhất quản lý, thu hút và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức từ các quốc gia, tổ chức quốc tế trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Quy chế này áp dụng đối với toàn bộ các hoạt động liên quan đến vận động, đàm phán, ký kết, quản lý và sử dụng nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (bao gồm viện trợ không hoàn lại và các khoản cho vay ưu đãi về lãi suất và thời hạn). Đối tượng chịu sự điều chỉnh trực tiếp bao gồm các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các đoàn thể quần chúng, cùng các chủ đầu tư, chủ nhiệm chương trình và giám đốc dự án trực tiếp tiếp nhận, vận hành nguồn vốn ODA.

Nguyên tắc quản lý nhà nước về nguồn vốn ODA

• Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước đối với toàn bộ nguồn vốn ODA, từ việc xác định chủ trương, phương hướng thu hút, vận động nhà tài trợ nước ngoài, đàm phán, ký kết các điều ước quốc tế, đến tổ chức giám sát quá trình thực hiện và đánh giá kết quả cuối cùng.
• Ủy ban Kế hoạch Nhà nước đóng vai trò là cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm điều phối, quản lý và sử dụng các nguồn ODA. Cơ quan này phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Văn phòng Chính phủ để hỗ trợ Thủ tướng Chính phủ quản lý vĩ mô.
• Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm trước Chính phủ về việc quản lý, sử dụng có hiệu quả nguồn ODA thuộc phạm vi quản lý của ngành, địa phương mình.
• Chủ nhiệm chương trình, Giám đốc dự án và Chủ đầu tư trực tiếp chịu trách nhiệm thực hiện đúng các quy định pháp luật của Việt Nam và các cam kết trong điều ước quốc tế liên quan đến phần ODA được tiếp nhận.

Quy trình vận động và ký kết Điều ước quốc tế về ODA

• Căn cứ vận động ODA: Việc tổ chức vận động ODA phải dựa trên chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch đầu tư, quy hoạch ODA, kế hoạch phát triển 5 năm và hàng năm, cũng như nhu cầu thực tế về nguồn vốn hỗ trợ bên ngoài trong từng thời kỳ.
• Chuẩn bị và đàm phán: Trên cơ sở danh mục dự án ưu tiên đã được Chính phủ phê duyệt, Ủy ban Kế hoạch Nhà nước thống nhất với Bộ Tài chính về hạn mức và điều kiện vay trả để chuẩn bị nội dung đàm phán trình Thủ tướng Chính phủ. Thủ tướng Chính phủ sẽ chỉ định cơ quan chủ trì đàm phán chính thức với bên nước ngoài.
• Phê duyệt kết quả đàm phán: Sau khi kết thúc đàm phán, cơ quan được ủy quyền phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ về kết quả, nội dung văn bản thỏa thuận và đề xuất người đại diện ký kết. Văn bản trình phải kèm theo ý kiến chính thức bằng văn bản của Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính.
• Xử lý khác biệt pháp lý: Đối với các điều ước quốc tế yêu cầu ký kết với danh nghĩa Nhà nước, Thủ tướng Chính phủ sẽ trình Chủ tịch nước xem xét, quyết định. Trường hợp điều ước quốc tế có điều khoản trái với luật pháp Việt Nam, cơ quan đề xuất phải phối hợp với Bộ Ngoại giao và Bộ Tư pháp báo cáo Thủ tướng Chính phủ để trình Chủ tịch nước quyết định.

Chế độ quản lý tài chính và đầu tư xây dựng sử dụng ODA

• Quản lý ngân sách: Việc quản lý ODA dưới mọi hình thức (tiền, hàng hóa, máy móc, thiết bị, công trình xây dựng) đều phải tuân thủ nghiêm ngặt chế độ quản lý ngân sách Nhà nước. Riêng ODA cho vay phải tuân thủ thêm Quy chế Quản lý vay và trả nợ nước ngoài của Chính phủ.
• Quản lý xây dựng cơ bản: Các công trình xây dựng cơ bản sử dụng ODA phải thực hiện theo đúng quy chế quản lý đầu tư xây dựng hiện hành của Nhà nước, phải có đầy đủ hồ sơ pháp lý và được cân đối trong kế hoạch đầu tư hàng năm. Nếu quy chế của nhà tài trợ có điểm không phù hợp với quy định trong nước, các Bộ ngành liên quan phải trình Chính phủ xem xét quyết định.
• Cơ chế cấp phát và cho vay lại: ODA không hoàn lại được cấp phát từ ngân sách nhà nước cho các công trình hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn. Đối với các dự án có khả năng hoàn vốn, nguồn vốn ODA sẽ được cho vay lại thông qua các tổ chức tài chính được chỉ định. Chủ dự án có trách nhiệm hoàn trả vốn vay theo đúng cam kết.
• Đấu thầu quốc tế: Tất cả các chương trình, dự án sử dụng nguồn vốn ODA phải được thực hiện thông qua hình thức đấu thầu quốc tế, trừ những trường hợp đặc biệt do Thủ tướng Chính phủ quyết định riêng.

Công tác kiểm tra, giám sát và chế độ báo cáo

• Trách nhiệm kiểm tra: Thủ trưởng các Bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc tiếp nhận và sử dụng ODA thuộc thẩm quyền. Các cơ quan quản lý vĩ mô có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ và trực tiếp tiến hành kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất.
• Chế độ báo cáo định kỳ: Định kỳ hàng quý và hàng năm, các Chủ nhiệm chương trình, Giám đốc dự án phải báo cáo tình hình tiếp nhận và sử dụng ODA gửi các cơ quan quản lý liên quan.
• Báo cáo kết thúc dự án: Khi kết thúc chương trình, dự án, phải có báo cáo tổng kết bằng văn bản gửi cơ quan chủ quản, Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Văn phòng Chính phủ, kèm theo các bản quyết toán tài chính chi tiết.
• Viện trợ phi Chính phủ: Nguồn viện trợ từ các tổ chức phi Chính phủ (NGO) tiếp tục được quản lý theo các quy định riêng biệt do Chính phủ ban hành.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 20-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành. Tất cả các quy định trước đây trái với Quy chế ban hành kèm theo Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết việc triển khai thực hiện Quy chế này trên phạm vi cả nước.