Nghị định 137/2005/NĐ-CP được ban hành bởi Chính phủ nhằm quy định chi tiết về phí bảo vệ môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản, bao gồm mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng khoản phí này. Đây là chính sách quan trọng nhằm ràng buộc trách nhiệm tài chính của các tổ chức, cá nhân khai thác tài nguyên đối với công tác bảo vệ và tái tạo môi trường tại địa phương.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định quy định rõ ràng về các loại khoáng sản thuộc đối tượng chịu phí và các chủ thể có nghĩa vụ nộp phí:

• Đối tượng chịu phí: Bao gồm các loại khoáng sản được khai thác thực tế như đá (đá làm xi măng, khoáng chất công nghiệp, vật liệu xây dựng, đá ốp lát, đá mỹ nghệ), tràng thạch, sỏi, sét, thạch cao, cát (cát xây dựng, cát san lấp, cát vàng, cát thủy tinh), đất (đất san lấp, đất làm cao lanh), than (than đá, than bùn), nước khoáng thiên nhiên và sa khoáng titan (ilmenit).
• Đối tượng nộp phí: Tất cả các tổ chức, cá nhân tiến hành hoạt động khai thác các loại khoáng sản nêu trên đều có nghĩa vụ nộp phí bảo vệ môi trường theo quy định.

Biểu mức thu phí bảo vệ môi trường đối với từng loại khoáng sản

Mức thu phí được tính bằng số tiền tuyệt đối trên một đơn vị sản phẩm khoáng sản tại nơi khai thác thực tế, cụ thể:

• Đá làm xi măng, khoáng chất công nghiệp, vật liệu xây dựng: 2.000 đồng/m3.
• Đá ốp lát, làm mỹ nghệ (granit, gabro, đá hoa...): 50.000 đồng/m3.
• Tràng thạch: 20.000 đồng/m3.
• Sỏi: 4.000 đồng/m3.
• Sét: 1.500 đồng/tấn.
• Thạch cao: 2.000 đồng/tấn.
• Cát xây dựng, cát san lấp, cát vàng: 2.000 đồng/m3.
• Cát thủy tinh: 5.000 đồng/m3.
• Đất để san lấp: 1.000 đồng/m3.
• Đất làm cao lanh: 5.000 đồng/m3.
• Than đá: 6.000 đồng/tấn.
• Than bùn: 2.000 đồng/tấn.
• Nước khoáng thiên nhiên: 2.000 đồng/m3.
• Sa khoáng Titan (ilmenit): 30.000 đồng/tấn.

Nguyên tắc quản lý và sử dụng nguồn thu từ phí

Toàn bộ số tiền phí bảo vệ môi trường thu được từ hoạt động khai thác khoáng sản là khoản thu ngân sách địa phương được hưởng 100%. Nguồn kinh phí này được sử dụng để hỗ trợ trực tiếp cho công tác bảo vệ môi trường tại chính địa phương nơi diễn ra hoạt động khai thác, tập trung vào các nội dung:

• Phòng ngừa, ngăn chặn và hạn chế tối đa các tác động tiêu cực đối với môi trường tại địa bàn khai thác.
• Khắc phục các tình trạng suy thoái, ô nhiễm môi trường phát sinh do hoạt động khai thác khoáng sản gây ra.
• Giữ gìn vệ sinh chung, bảo vệ và thực hiện tái tạo cảnh quan môi trường tại địa phương.

Nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân nộp phí

Các đối tượng nộp phí phải nghiêm túc thực hiện các nghĩa vụ sau:

• Đăng ký và kê khai: Thực hiện kê khai, đăng ký nộp phí với cơ quan Thuế quản lý trực tiếp trong thời hạn chậm nhất là 10 ngày làm việc kể từ ngày được cấp phép khai thác. Trường hợp có biến động như sáp nhập, hợp nhất, chia tách, giải thể, phá sản, chuyển đổi sở hữu hoặc thay đổi hoạt động khai thác, phải khai báo với cơ quan Thuế chậm nhất là 05 ngày làm việc trước khi thực hiện các thủ tục này.
• Chế độ kế toán: Chấp hành nghiêm chỉnh chế độ hóa đơn, chứng từ và sổ sách kế toán theo quy định hiện hành của Nhà nước.
• Kê khai hàng tháng: Kê khai số phí phải nộp hàng tháng và gửi tờ khai cho cơ quan Thuế trong vòng 10 ngày đầu của tháng tiếp theo. Ngay cả khi trong tháng không phát sinh phí, người nộp phí vẫn phải nộp tờ khai trắng. Người nộp phí chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác của số liệu kê khai.
• Cung cấp tài liệu: Cung cấp đầy đủ sổ sách kế toán, hóa đơn, chứng từ liên quan khi cơ quan Thuế tiến hành thanh tra, kiểm tra hoặc khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.
• Nộp phí vào ngân sách: Tự tính toán và nộp tiền phí vào ngân sách nhà nước tại Kho bạc nơi khai thác khoáng sản theo đúng số liệu đã kê khai, thời hạn chậm nhất là ngày 25 của tháng tiếp theo.
• Quyết toán phí: Thực hiện quyết toán phí bảo vệ môi trường với cơ quan Thuế trong vòng 60 ngày kể từ ngày kết thúc năm dương lịch hoặc chấm dứt hoạt động khai thác. Trong vòng 10 ngày kể từ khi nhận thông báo kiểm tra của cơ quan Thuế, phải nộp đủ số phí còn thiếu; nếu nộp thừa sẽ được hoàn trả hoặc bù trừ vào kỳ tiếp theo.

Nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan Thuế

Cơ quan Thuế đóng vai trò chủ trì trong việc quản lý thu phí với các quyền hạn và nhiệm vụ cụ thể:

• Hướng dẫn, đôn đốc người nộp phí thực hiện đúng nghĩa vụ kê khai, nộp phí.
• Thanh tra, kiểm tra việc kê khai, nộp và quyết toán phí. Trong trường hợp đối tượng nộp phí không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ chế độ sổ sách kế toán, cơ quan Thuế phối hợp với các cơ quan chức năng địa phương để ấn định sản lượng khai thác thực tế và xác định số phí phải nộp.
• Xử lý các hành vi vi phạm hành chính về phí bảo vệ môi trường theo thẩm quyền pháp luật quy định.
• Lưu trữ, quản lý và sử dụng các số liệu, tài liệu do cơ sở khai thác cung cấp.

Giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm

• Khiếu nại, tố cáo: Việc khiếu nại, tố cáo và giải quyết các tranh chấp liên quan đến thu, nộp, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường được thực hiện theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo và pháp luật về phí, lệ phí.
• Xử lý vi phạm: Tổ chức, cá nhân nộp phí hoặc thu phí có hành vi vi phạm các quy định tại Nghị định này sẽ bị xử lý vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất và mức độ nghiêm trọng của hành vi.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 137/2005/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2006. Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn thi hành chi tiết các nội dung của Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức thi hành Nghị định.