Nghị định số 136/2007/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam. Văn bản này xác định rõ các loại giấy tờ có giá trị xuất nhập cảnh, đối tượng áp dụng, điều kiện, thủ tục cấp phát, cũng như trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của công dân và an ninh quốc gia.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với mọi công dân Việt Nam thực hiện hoạt động xuất cảnh, nhập cảnh qua các cửa khẩu của Việt Nam. Công dân Việt Nam được cấp hộ chiếu quốc gia hoặc các giấy tờ có giá trị xuất nhập cảnh khác phù hợp với quy định pháp luật và các Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Người sở hữu các giấy tờ này được xuất cảnh, nhập cảnh Việt Nam mà không cần thị thực.

Phân loại và thời hạn của các loại giấy tờ xuất nhập cảnh

Các giấy tờ cấp cho công dân Việt Nam để xuất cảnh, nhập cảnh được chia thành hai nhóm chính với thời hạn sử dụng cụ thể như sau:

• Hộ chiếu quốc gia: Bao gồm ba loại chính là Hộ chiếu ngoại giao, Hộ chiếu công vụ và Hộ chiếu phổ thông. Trong đó, hộ chiếu ngoại giao và hộ chiếu công vụ có thời hạn không quá 5 năm, được phép gia hạn một lần tối đa không quá 3 năm (phải thực hiện trước khi hết hạn ít nhất 30 ngày). Hộ chiếu phổ thông có thời hạn không quá 10 năm và không được gia hạn. Đối với trẻ em dưới 14 tuổi, hộ chiếu quốc gia cấp riêng hoặc cấp chung vào hộ chiếu của cha mẹ có thời hạn không quá 5 năm và không được gia hạn.
• Các giấy tờ có giá trị xuất nhập cảnh khác: Bao gồm Hộ chiếu thuyền viên (thời hạn không quá 5 năm, được gia hạn một lần tối đa không quá 3 năm); Giấy thông hành biên giới, Giấy thông hành nhập xuất cảnh, Giấy thông hành hồi hương (thời hạn không quá 12 tháng, không được gia hạn); và Giấy thông hành (thời hạn không quá 6 tháng, không được gia hạn).

Đối tượng được cấp hộ chiếu ngoại giao và hộ chiếu công vụ

Nghị định quy định rất chi tiết về các nhóm đối tượng được cấp hai loại hộ chiếu đặc thù này:

• Hộ chiếu ngoại giao: Được cấp cho các cán bộ cao cấp thuộc Đảng Cộng sản Việt Nam (Tổng Bí thư, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Ủy viên Trung ương Đảng...); thuộc Quốc hội (Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Ủy viên Ủy ban Thường vụ...); thuộc Chủ tịch nước (Chủ tịch, Phó Chủ tịch nước, Chủ nhiệm Văn phòng...); thuộc Chính phủ (Thủ tướng, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng, Thứ trưởng, Tổng Cục trưởng, sĩ quan có cấp hàm từ Thiếu tướng, Chuẩn đô đốc Hải quân trở lên...); Chánh án/Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao; Viện trưởng/Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; lãnh đạo cấp tỉnh (Chủ tịch, Phó Chủ tịch HĐND và UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương); người đứng đầu các đoàn thể, tổ chức nhân dân cấp Trung ương; cán bộ ngành ngoại giao được phong hàm hoặc giữ chức vụ ngoại giao tại nước ngoài; giao thông viên ngoại giao/lãnh sự; vợ, chồng, con dưới 18 tuổi cùng đi theo hoặc đi thăm theo quy định. Ngoài ra, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao có thể cấp hộ chiếu ngoại giao cho các trường hợp đặc biệt theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
• Hộ chiếu công vụ: Được cấp cho cán bộ, công chức, viên chức nhà nước; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp trong Quân đội nhân dân và Công an nhân dân; nhân viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, phóng viên thông tấn báo chí nhà nước thường trú ở nước ngoài; vợ, chồng, con dưới 18 tuổi đi theo hoặc đi thăm các đối tượng này trong nhiệm kỳ công tác. Bộ trưởng Bộ Ngoại giao cũng có quyền xem xét cấp hộ chiếu công vụ cho các trường hợp cần thiết khác theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Các loại giấy tờ xuất nhập cảnh khác

• Hộ chiếu phổ thông: Được cấp rộng rãi cho mọi công dân Việt Nam để xuất cảnh, nhập cảnh.
• Hộ chiếu thuyền viên: Cấp cho công dân là thuyền viên để xuất nhập cảnh theo tàu biển hoặc phương tiện thủy nội địa hoạt động tuyến quốc tế.
• Giấy thông hành biên giới và Giấy thông hành nhập xuất cảnh: Cấp cho công dân qua lại nước có chung đường biên giới với Việt Nam theo các Điều ước quốc tế song phương.
• Giấy thông hành hồi hương: Cấp cho công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài có nguyện vọng nhập cảnh về thường trú tại Việt Nam.
• Giấy thông hành: Cấp cho công dân không định cư ở nước ngoài về nước trong các trường hợp không được nước ngoài cho cư trú, phải về nước theo yêu cầu của cơ quan thẩm quyền hoặc có nguyện vọng về nước nhưng không có hộ chiếu quốc gia.

Trách nhiệm của người sử dụng và thủ tục khi bị mất giấy tờ

Người được cấp giấy tờ xuất nhập cảnh phải có trách nhiệm bảo quản, giữ gìn cẩn thận, không được tẩy xóa, sửa chữa, cho người khác mượn hoặc sử dụng trái pháp luật. Trường hợp bị mất giấy tờ, công dân phải thực hiện khai báo ngay lập tức:

• Nếu ở trong nước: Khai báo bằng văn bản với cơ quan cấp hộ chiếu hoặc cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh. Đối với hộ chiếu ngoại giao, công vụ phải báo cáo thêm cho cơ quan cử đi nước ngoài.
• Nếu ở nước ngoài: Khai báo bằng văn bản với cơ quan có thẩm quyền nước sở tại và cơ quan đại diện Việt Nam gần nhất.
• Sau khi nhận được khai báo, cơ quan chức năng sẽ thông báo cho Cục Quản lý xuất nhập cảnh (Bộ Công an) để hủy giá trị sử dụng của giấy tờ đó. Giấy tờ đã bị hủy sẽ không được khôi phục, trừ trường hợp nhân đạo, cấp thiết.

Thủ tục và trình tự cấp hộ chiếu cho công dân

Quy trình cấp hộ chiếu được phân định rõ ràng tùy theo loại hộ chiếu và địa điểm nộp hồ sơ:

• Đối với hộ chiếu ngoại giao và hộ chiếu công vụ (trong nước): Nộp hồ sơ tại Cục Lãnh sự (Bộ Ngoại giao) hoặc cơ quan Ngoại vụ tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Hồ sơ gồm tờ khai, văn bản cử đi nước ngoài của cơ quan có thẩm quyền, bản sao giấy khai sinh (nếu dưới 14 tuổi) và giấy tờ chứng minh đi cùng (nếu có). Thời hạn giải quyết không quá 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ.
• Đối với hộ chiếu phổ thông (trong nước): Công dân có thể trực tiếp nộp hồ sơ tại cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Công an cấp tỉnh; gửi qua đường bưu điện (có xác nhận của Công an cấp xã); hoặc ủy thác cho cơ quan, tổ chức có tư cách pháp nhân nộp thay. Trường hợp cấp thiết có thể nộp trực tiếp tại Cục Quản lý xuất nhập cảnh (Bộ Công an). Thời hạn trả kết quả tối đa là 8 ngày làm việc đối với nộp tại địa phương và không quá 5 ngày làm việc đối với trường hợp cấp thiết nộp tại Cục Quản lý xuất nhập cảnh.
• Đối với hộ chiếu phổ thông (ở nước ngoài): Công dân nộp hồ sơ tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Hồ sơ gồm tờ khai, giấy tờ chứng minh quốc tịch Việt Nam và bản sao giấy khai sinh (nếu dưới 14 tuổi). Thời hạn giải quyết không quá 5 ngày làm việc.
• Các loại giấy tờ khác: Thủ tục cấp hộ chiếu thuyền viên do Bộ Giao thông vận tải quy định; thủ tục cấp giấy thông hành biên giới, giấy thông hành nhập xuất cảnh do Bộ Công an quy định; thủ tục cấp giấy thông hành hồi hương do Bộ Công an phối hợp với Bộ Ngoại giao quy định; thủ tục cấp giấy thông hành cho người không định cư về nước do Bộ Công an quy định.

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

• Bộ Công an: Là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ quản lý nhà nước về xuất nhập cảnh của công dân Việt Nam; chủ trì hướng dẫn thực hiện Nghị định; quy định thủ tục cấp các loại giấy thông hành thuộc thẩm quyền.
• Bộ Ngoại giao: Chịu trách nhiệm cấp, gia hạn, hủy hộ chiếu ngoại giao, hộ chiếu công vụ; chỉ đạo các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài thực hiện công tác quản lý và cấp hộ chiếu cho công dân ở nước ngoài; thực hiện nối mạng dữ liệu với Bộ Công an.
• Bộ Giao thông vận tải: Quy định thủ tục và thực hiện cấp hộ chiếu thuyền viên; thực hiện nối mạng dữ liệu với Bộ Công an.
• Bộ Quốc phòng (Bộ đội Biên phòng): Kiểm tra, kiểm soát người xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu do Bộ Quốc phòng quản lý.
• Bộ Tài chính: Chủ trì phối hợp với các bộ liên quan quy định mức lệ phí và quản lý việc thu, sử dụng lệ phí cấp các giấy tờ xuất nhập cảnh.

Hiệu lực thi hành

Nghị định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày, kể từ ngày đăng Công báo và thay thế các quy định trước đây trái với Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định.