Nghị định số 123-HĐBT do Hội đồng Bộ trưởng ban hành năm 1985 quy định chi tiết về nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Bộ Giáo dục. Đây là văn bản pháp lý quan trọng xác lập cơ cấu tổ chức và cơ chế vận hành của ngành giáo dục trong giai đoạn bối cảnh đất nước những năm 1980, hướng tới việc quản lý thống nhất sự nghiệp giáo dục phổ thông, mẫu giáo, bổ túc văn hóa, cũng như công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục trên phạm vi cả nước.

Phạm vi áp dụng của Nghị định bao gồm toàn bộ hệ thống quản lý giáo dục từ trung ương đến địa phương, các cơ sở giáo dục phổ thông, mẫu giáo, bổ túc văn hóa, các trường sư phạm, các đơn vị nghiên cứu khoa học, sản xuất kinh doanh trực thuộc Bộ Giáo dục. Đối tượng áp dụng trực tiếp là Bộ trưởng Bộ Giáo dục, các Thứ trưởng, cán bộ, công chức, viên chức thuộc Bộ, các Sở Giáo dục, Phòng Giáo dục và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Vị trí và chức năng của Bộ Giáo dục

Bộ Giáo dục được xác định là cơ quan của Hội đồng Bộ trưởng, thực hiện chức năng quản lý nhà nước thống nhất đối với sự nghiệp giáo dục phổ thông, mẫu giáo, bổ túc văn hoá, đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục trong cả nước. Mục tiêu hoạt động của Bộ là thực hiện tốt nhiệm vụ đào tạo thế hệ trẻ, đồng thời bồi dưỡng văn hoá phổ thông cho cán bộ và nhân dân lao động theo đúng đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội và củng cố quốc phòng.

Nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể của Bộ Giáo dục

Bộ Giáo dục thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn cốt lõi sau đây:

• Trình duyệt và hướng dẫn thực hiện chủ trương: Trình Hội đồng Bộ trưởng quyết định các chủ trương, phương hướng, nhiệm vụ, chính sách, chế độ, tổ chức và quản lý đối với các loại hình trường lớp; hướng dẫn các ngành, các cấp thực hiện các quyết định đã được phê duyệt.
• Quy hoạch và kế hoạch phát triển: Trình Hội đồng Bộ trưởng quyết định quy hoạch, kế hoạch phát triển giáo dục phổ thông, mẫu giáo, bổ túc văn hoá, đào tạo và bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên, đồng thời tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch này.
• Ban hành quy chế và tiêu chuẩn kỹ thuật: Trình ban hành hoặc trực tiếp ban hành (trong phạm vi thẩm quyền hoặc liên Bộ) các quy chế, chế độ chuyên môn, tiêu chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật và các chế độ chính sách áp dụng cho toàn ngành.
• Chương trình và sách giáo khoa: Xây dựng chương trình, biên soạn và phát hành sách giáo khoa, sách hướng dẫn và các tài liệu khác cho các trường học và cơ sở bồi dưỡng; chỉ đạo thực hiện thống nhất toàn ngành.
• Nghiên cứu khoa học giáo dục: Tổ chức nghiên cứu khoa học và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào trường học nhằm xây dựng nền khoa học giáo dục Việt Nam và nâng cao chất lượng đào tạo.
• Đào tạo và bồi dưỡng nhân lực ngành giáo dục: Tổ chức đào tạo giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục thuộc phạm vi trách nhiệm của Bộ; hướng dẫn, chỉ đạo các trường cao đẳng sư phạm, trung học sư phạm và các cơ sở bồi dưỡng của địa phương; chỉ đạo công tác tuyển sinh và quản lý học sinh sư phạm.
• Cơ sở vật chất và thiết bị trường học: Chỉ đạo xây dựng cơ sở vật chất; tổ chức sản xuất và phân phối đồ dùng dạy học, phương tiện kỹ thuật phục vụ dạy và học.
• Quản lý tổ chức, biên chế và tài chính: Trình Hội đồng Bộ trưởng quyết định hệ thống tổ chức, cơ cấu tổ chức, định mức biên chế và hệ thống chức danh tiêu chuẩn nghiệp vụ viên chức ngành giáo dục. Trực tiếp quản lý tổ chức, biên chế, cán bộ, ngân sách, vật tư, tài sản và tài chính của Bộ và các đơn vị trực thuộc.
• Hợp tác quốc tế: Đàm phán, ký kết và thực hiện các Hiệp định, Nghị định thư, kế hoạch hợp tác với nước ngoài về giáo dục theo kế hoạch đã được Nhà nước phê chuẩn.
• Thanh tra và kiểm tra: Tiến hành kiểm tra, thanh tra việc thực hiện kế hoạch giáo dục, việc chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và các quy định của Bộ Giáo dục tại các ngành, các cấp, địa phương và trường học trên toàn quốc.
• Phối hợp liên ngành: Phối hợp với Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Công đoàn giáo dục Việt Nam, các Bộ, ngành và đoàn thể liên quan để tổ chức giáo dục chính trị, đạo đức, lao động sản xuất, kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp cho thế hệ trẻ.

Cơ cấu tổ chức bộ máy của Bộ Giáo dục

Bộ máy của Bộ Giáo dục được thiết kế toàn diện để đảm bảo cả chức năng quản lý nhà nước, nghiên cứu khoa học và hoạt động sản xuất, cung ứng thiết bị giáo dục:

• Lãnh đạo Bộ: Bộ trưởng Bộ Giáo dục chịu trách nhiệm trước Hội đồng Bộ trưởng về toàn bộ công tác giáo dục trong cả nước. Giúp việc Bộ trưởng có các Thứ trưởng, trong đó có một Thứ trưởng thứ nhất.
• Các tổ chức quản lý nhà nước trực thuộc Bộ: Gồm Văn phòng, Vụ Kế hoạch - tài vụ, Vụ Tổ chức cán bộ, Vụ Lao động tiền lương, Vụ Khoa học kỹ thuật, Vụ Hợp tác quốc tế, Ban thanh tra, Vụ các trường phổ thông cơ sở, Vụ các trường phổ thông trung học, Vụ Giáo dục chính trị, Vụ Giáo dục hướng nghiệp, Vụ I, Vụ bổ túc văn hoá, Vụ mẫu giáo, Vụ cơ sở vật chất và thiết bị trường học, Cục các trường sư phạm, Cục I.
• Các tổ chức nghiên cứu khoa học và trường học:
  • Viện khoa học giáo dục: Có vị trí tương đương Tổng cục trong Bộ, do một Thứ trưởng làm Viện trưởng. Viện gồm các đơn vị thành viên: Viện tâm sinh lý học lứa tuổi, Viện giáo dục học, Viện nội dung, phương pháp giáo dục phổ thông, Tạp chí nghiên cứu khoa học giáo dục và các tổ chức nghiên cứu khác do Bộ trưởng quyết định.
  • Hệ thống trường trực thuộc: Các trường đại học sư phạm, cao đẳng sư phạm, trung học sư phạm và các trường khác trực thuộc Bộ.
• Các tổ chức sản xuất kinh doanh:
  • Tổng công ty cơ sở vật chất và thiết bị trường học: Được thành lập trên cơ sở sáp nhập Cục xuất bản và Công ty thiết bị trường học. Đây là đơn vị hạch toán kinh tế theo phương thức liên hiệp các xí nghiệp, bao gồm các đơn vị trực thuộc như: Nhà máy in sách giáo khoa Đông Anh, Nhà máy in Diên Hồng, Xí nghiệp in sách giáo khoa tại TP. Hồ Chí Minh, các Xí nghiệp đồ dùng dạy học Trung ương số 1 và số 2, Xưởng phim giáo khoa tại TP. Hồ Chí Minh, các Công ty sách và thiết bị số 1 và số 2, Công ty vật tư.
  • Nhà xuất bản giáo dục: Có chi nhánh đặt tại thành phố Hồ Chí Minh.
  • Báo Người giáo viên nhân dân.
• Thẩm quyền của Bộ trưởng về tổ chức: Bộ trưởng Bộ Giáo dục có quyền quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các đơn vị trực thuộc theo nguyên tắc tinh gọn, hoạt động hiệu quả.

Hệ thống tổ chức quản lý giáo dục ở địa phương

Hệ thống quản lý giáo dục tại các địa phương được phân định rõ ràng theo hai cấp hành chính:

• Cấp tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương: Thiết lập Sở Giáo dục để quản lý toàn diện các hoạt động giáo dục trên địa bàn.
• Cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh: Thiết lập Phòng Giáo dục để trực tiếp quản lý và điều hành các cơ sở giáo dục tại địa phương.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành (năm 1985). Tất cả các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ trưởng Tổng cục Thư ký Hội đồng Bộ trưởng, Bộ trưởng Bộ Giáo dục, thủ trưởng các cơ quan có liên quan và Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các điều khoản của Nghị định này.