Nghị định 10/CP được ban hành năm 1995 bởi Chính phủ, do Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký, quy định chi tiết về tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của lực lượng Quản lý thị trường. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập hệ thống kiểm tra, kiểm soát thị trường chuyên trách từ Trung ương đến địa phương, nhằm đấu tranh chống các vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại nội địa.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với toàn bộ hệ thống lực lượng Quản lý thị trường từ cấp Trung ương đến cấp huyện, các công chức kiểm soát thị trường, các cơ quan quản lý Nhà nước liên quan và mọi tổ chức, cá nhân hoạt động thương mại trên thị trường trong nước.

Hệ thống tổ chức bộ máy Quản lý thị trường các cấp

Lực lượng Quản lý thị trường được tổ chức thành hệ thống thống nhất bao gồm ba cấp hành chính, mỗi cấp đều có con dấu riêng và tài khoản mở tại Kho bạc Nhà nước:

• Ở Trung ương: Thành lập Cục Quản lý thị trường trực thuộc Bộ Thương mại. Cục được hình thành trên cơ sở sáp nhập bộ máy chuyên trách của Ban chỉ đạo quản lý thị trường Trung ương chuyển giao về Bộ Thương mại và Vụ quản lý thị trường thuộc Bộ Thương mại.
• Ở cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương): Thành lập Chi cục Quản lý thị trường trực thuộc Sở Thương mại, được tổ chức lại từ bộ máy chuyên trách của Ban Chỉ đạo Quản lý thị trường tỉnh hiện có.
• Ở cấp huyện (quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh): Tùy theo yêu cầu cụ thể của từng địa bàn, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thành lập các Đội Quản lý thị trường trực thuộc Chi cục, hoạt động trên địa bàn một huyện hoặc liên huyện, trên cơ sở tổ chức lại các Đội kiểm tra thị trường hiện có.

Cơ cấu lãnh đạo và thẩm quyền bổ nhiệm cán bộ

Nghị định quy định rõ ràng về cơ cấu nhân sự chủ chốt và thẩm quyền bổ nhiệm tại các cấp quản lý:

• Cục Quản lý thị trường: Do Cục trưởng phụ trách và có từ 1 đến 2 Phó Cục trưởng giúp việc. Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm các chức danh này do Bộ trưởng Bộ Thương mại quyết định. Cục có cơ quan đại diện tại Thành phố Hồ Chí Minh, được sử dụng con dấu và mở tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước nơi đóng trụ sở.
• Chi cục Quản lý thị trường: Do Chi cục trưởng (giữ chức danh tương đương Phó Giám đốc Sở Thương mại) phụ trách, có từ 1 đến 2 Phó Chi cục trưởng giúp việc. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm Chi cục trưởng. Giám đốc Sở Thương mại quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm Phó Chi cục trưởng sau khi thỏa thuận với Ban Tổ chức chính quyền tỉnh.
• Đội Quản lý thị trường: Do Đội trưởng phụ trách và có từ 1 đến 2 Phó Đội trưởng giúp việc. Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm các chức danh này do Giám đốc Sở Thương mại quyết định.

Nhiệm vụ và quyền hạn của Cục Quản lý thị trường

Cục Quản lý thị trường đóng vai trò tham mưu cho Bộ trưởng Bộ Thương mại thực hiện chức năng quản lý Nhà nước và chỉ đạo trực tiếp công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường trên phạm vi cả nước với các nhiệm vụ cụ thể:

• Kiểm tra việc thi hành pháp luật, chính sách, chế độ trong hoạt động thương mại; đề xuất các chủ trương, biện pháp bảo đảm thực hiện đúng pháp luật.
• Xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật về tổ chức quản lý, xử phạt vi phạm hành chính, quy chế kiểm soát thị trường và chế độ chính sách đối với công chức quản lý thị trường để trình cấp có thẩm quyền ban hành.
• Phát hiện và đề xuất Bộ trưởng Bộ Thương mại xử lý theo thẩm quyền đối với các văn bản của các ngành, các cấp có nội dung trái với quy định pháp luật về quản lý thị trường.
• Trực tiếp chỉ đạo thực hiện công tác kiểm tra, kiểm soát và xử phạt vi phạm hành chính theo thẩm quyền.
• Làm đầu mối phối hợp giữa các cơ quan Nhà nước, các ngành, các cấp trong công tác đấu tranh chống đầu cơ, buôn lậu và kinh doanh trái phép.
• Quản lý tổ chức, biên chế, tiêu chuẩn công chức, trang phục, ấn chỉ; hướng dẫn nghiệp vụ, thanh tra hoạt động của lực lượng địa phương; đề nghị cấp thẻ kiểm soát thị trường cho công chức toàn ngành.
• Quản lý và thực hiện các chính sách, chế độ đối với công chức thuộc Cục theo phân cấp; quản lý tài sản được giao theo quy định.

Nhiệm vụ và quyền hạn của Chi cục Quản lý thị trường

Chi cục Quản lý thị trường hỗ trợ Giám đốc Sở Thương mại quản lý và tổ chức thực hiện kiểm tra, kiểm soát thị trường trên địa bàn cấp tỉnh:

• Kiểm tra việc chấp hành pháp luật thương mại của các tổ chức, cá nhân tại địa phương; tham mưu cho Sở Thương mại và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh các kế hoạch, biện pháp ổn định thị trường và lưu thông hàng hóa.
• Xây dựng kế hoạch và trực tiếp chỉ đạo các Đội Quản lý thị trường thực hiện kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm hành chính.
• Quản lý toàn diện về công chức, biên chế, kinh phí, trang thiết bị, bồi dưỡng nghiệp vụ và cơ sở vật chất cho lực lượng quản lý thị trường tại địa phương.
• Làm thường trực giúp Giám đốc Sở Thương mại phối hợp hoạt động giữa các ngành, các cấp ở địa phương trong công tác chống buôn lậu, đầu cơ và gian lận thương mại.

Quyền hạn và trách nhiệm của công chức kiểm soát thị trường

Khi thực thi công vụ, công chức kiểm soát thị trường phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật và quy chế ngành. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, công chức được trao các quyền hạn cụ thể:

• Yêu cầu các tổ chức, cá nhân liên quan cung cấp thông tin, số liệu, tài liệu cần thiết phục vụ công tác kiểm tra.
• Tiến hành kiểm tra hiện trường nơi sản xuất, nơi cất giấu hàng hóa, tang vật vi phạm.
• Lập biên bản vi phạm hành chính; quyết định hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biện pháp ngăn chặn hành chính; xử lý vi phạm theo thẩm quyền hoặc chuyển giao hồ sơ cho cơ quan chức năng giải quyết.
• Sử dụng vũ khí và các phương tiện chuyên dùng (ô tô, xe mô tô phân khối lớn, thiết bị thông tin liên lạc) theo quy định của pháp luật để thực hiện nhiệm vụ.

Chế độ trách nhiệm, khen thưởng và kỷ luật

Nghị định quy định rõ ràng về cơ chế bảo vệ và xử lý trách nhiệm đối với công chức trong lực lượng:

• Khen thưởng và bảo vệ: Công chức có thành tích xuất sắc được khen thưởng theo quy định. Trường hợp bị thương hoặc hy sinh trong khi làm nhiệm vụ sẽ được hưởng các chế độ, chính sách như thương binh, liệt sĩ.
• Kỷ luật và xử lý vi phạm: Công chức lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây cản trở lưu thông hàng hóa hợp pháp, bao che vi phạm, tiêu cực, chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép tài sản, tang vật thu giữ sẽ bị xử lý kỷ luật, bồi thường thiệt hại hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ vi phạm.

Biên chế, kinh phí và trang thiết bị hoạt động

Để bảo đảm tính độc lập và hiệu quả hoạt động, nguồn lực của Quản lý thị trường được quy định như sau:

• Biên chế: Thuộc biên chế quản lý Nhà nước do Chính phủ quy định.
• Kinh phí: Toàn bộ chi phí hoạt động, tiền lương, phụ cấp của Cục, Chi cục và các Đội Quản lý thị trường do ngân sách Nhà nước bảo đảm. Mọi khoản thu từ xử phạt vi phạm và xử lý tang vật đều phải nộp đầy đủ vào ngân sách Nhà nước.
• Trang bị: Công chức quản lý thị trường được hưởng lương theo ngạch, được trang bị đồng phục, phù hiệu, biển hiệu, cấp hiệu và thẻ kiểm soát thị trường thống nhất trên phạm vi cả nước do Bộ trưởng Bộ Thương mại cấp.

Hiệu lực thi hành và hướng dẫn thực hiện

Nghị định 10/CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành (năm 1995). Bãi bỏ toàn bộ các quy định trước đây trái với Nghị định này.

Bộ trưởng Bộ Thương mại chịu trách nhiệm quy định chi tiết nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức của Cục Quản lý thị trường. Đồng thời, Bộ trưởng Bộ Thương mại chủ trì, phối hợp với Bộ trưởng, Trưởng ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ để ban hành hướng dẫn cụ thể về nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của Chi cục và Đội Quản lý thị trường tại các địa phương.