Nghị định 10/2001/NĐ-CP quy định chi tiết về điều kiện kinh doanh các loại hình dịch vụ hàng hải tại Việt Nam, áp dụng đối với các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia vào lĩnh vực này. Nghị định thiết lập một hành lang pháp lý chặt chẽ nhằm chuẩn hóa hoạt động dịch vụ hàng hải, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm an toàn, an ninh hàng hải cũng như bảo vệ môi trường.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Nghị định này quy định điều kiện kinh doanh đối với 09 loại hình dịch vụ hàng hải cụ thể bao gồm: dịch vụ đại lý tàu biển, dịch vụ đại lý vận tải đường biển, dịch vụ môi giới hàng hải, dịch vụ cung ứng tàu biển, dịch vụ kiểm đếm hàng hóa, dịch vụ lai dắt tàu biển, dịch vụ sửa chữa tàu biển tại cảng, dịch vụ vệ sinh tàu biển, và dịch vụ bốc dỡ hàng hóa tại cảng biển.

Về đối tượng áp dụng, mọi doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế có đủ điều kiện đều được phép kinh doanh các dịch vụ nêu trên. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, tỷ lệ vốn góp của bên Việt Nam không được thấp hơn 51%. Đặc biệt, hai loại hình dịch vụ là dịch vụ đại lý tàu biển và dịch vụ lai dắt tàu biển chỉ cho phép các doanh nghiệp 100% vốn đầu tư trong nước thực hiện. Các doanh nghiệp phải tuân thủ quy định của Nghị định này, pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế liên quan mà Việt Nam là thành viên.

Phạm vi hoạt động của từng loại dịch vụ hàng hải

Nghị định định nghĩa và phân định rõ ràng phạm vi công việc của từng loại dịch vụ hàng hải:

• Dịch vụ đại lý tàu biển: Thực hiện các công việc theo ủy thác của chủ tàu như làm thủ tục cho tàu ra vào cảng; thu xếp tàu lai dắt, hoa tiêu, cầu bến; chuẩn bị tài liệu, làm thủ tục hải quan, biên phòng; thu hộ, trả hộ tiền cước, tiền bồi thường; thu xếp cung ứng tàu; ký kết hợp đồng thuê tàu, giao nhận tàu, tuyển dụng thuyền viên; ký kết hợp đồng vận chuyển, bốc dỡ và giải quyết tranh chấp hàng hải.
• Dịch vụ đại lý vận tải đường biển: Thực hiện các công việc theo ủy thác của chủ hàng bao gồm tổ chức vận chuyển, giao nhận hàng hóa, hành lý, hành khách; cho thuê hoặc thuê hộ phương tiện vận tải, thiết bị bốc dỡ, kho bãi; làm đại lý container.
• Dịch vụ môi giới hàng hải: Làm trung gian trong việc ký kết các hợp đồng vận chuyển, bảo hiểm hàng hải, thuê tàu, mua bán tàu, lai dắt, thuê thuyền viên và các hợp đồng hàng hải khác theo yêu cầu của người ủy thác.
• Dịch vụ cung ứng tàu biển: Cung cấp lương thực, thực phẩm, nước ngọt, nhiên liệu, vật tư kỹ thuật cho tàu; cung cấp các dịch vụ đời sống, y tế, vui chơi giải trí cho thuyền viên và hành khách; thực hiện thủ tục xuất nhập cảnh, đưa đón và thay đổi thuyền viên.
• Dịch vụ kiểm đếm hàng hóa: Thực hiện kiểm đếm số lượng hàng hóa thực tế khi giao nhận với tàu biển hoặc các phương tiện vận chuyển khác theo ủy thác của người giao, người nhận hoặc người vận chuyển.
• Dịch vụ lai dắt tàu biển: Thực hiện các tác nghiệp lai, kéo, đẩy hoặc hỗ trợ tàu biển và các phương tiện nổi tại vùng nước cảng biển.
• Dịch vụ sửa chữa tàu biển tại cảng: Thực hiện bảo dưỡng, sửa chữa các trang thiết bị, thân tàu khi tàu đang neo đậu tại cảng.
• Dịch vụ vệ sinh tàu biển: Thu gom, xử lý rác thải, dầu thải và các chất thải khác phát sinh từ tàu biển trong thời gian neo đậu tại cảng.
• Dịch vụ bốc dỡ hàng hóa tại cảng biển: Thực hiện bốc, dỡ hàng hóa theo quy trình công nghệ phù hợp với từng loại hàng hóa tại cảng.

Điều kiện kinh doanh chi tiết cho từng loại hình dịch vụ

Doanh nghiệp muốn kinh doanh các dịch vụ hàng hải phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về nhân sự quản lý, trình độ chuyên môn của nhân viên và năng lực tài chính hoặc trang thiết bị kỹ thuật tương ứng:

• Dịch vụ đại lý tàu biển: Giám đốc doanh nghiệp phải có tối thiểu 02 năm kinh nghiệm trực tiếp làm nghiệp vụ đại lý tàu biển. Đại lý viên phải tốt nghiệp Đại học Hàng hải hoặc Đại học Ngoại thương (hoặc có ít nhất 03 năm kinh nghiệm thực tế) và có giấy xác nhận chuyên môn của Hiệp hội Đại lý và môi giới hàng hải. Doanh nghiệp phải có số dư tài khoản tiền gửi thường xuyên tại ngân hàng tối thiểu là 01 tỷ đồng hoặc có bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp.
• Dịch vụ đại lý vận tải đường biển: Giám đốc phải có tối thiểu 02 năm kinh nghiệm trực tiếp. Đại lý viên phải tốt nghiệp Đại học Hàng hải hoặc Đại học Ngoại thương (hoặc có ít nhất 03 năm kinh nghiệm thực tế) và có giấy xác nhận chuyên môn của Hiệp hội Giao nhận kho vận. Doanh nghiệp bắt buộc phải có bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp.
• Dịch vụ môi giới hàng hải: Giám đốc phải có tối thiểu 02 năm kinh nghiệm trực tiếp trong ngành hàng hải. Nhân viên môi giới phải tốt nghiệp Đại học Hàng hải hoặc Đại học Ngoại thương, hoặc có tối thiểu 03 năm kinh nghiệm thực tế.
• Dịch vụ cung ứng tàu biển: Giám đốc phải có tối thiểu 02 năm kinh nghiệm trực tiếp. Nhân viên cung ứng phải tốt nghiệp Trung cấp Hàng hải hoặc Trung cấp Thương mại trở lên (hoặc có tối thiểu 03 năm kinh nghiệm). Các mặt hàng cung ứng phải bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng theo quy định pháp luật.
• Dịch vụ kiểm đếm hàng hóa: Giám đốc phải có tối thiểu 02 năm kinh nghiệm trực tiếp. Nhân viên kiểm đếm phải tốt nghiệp trung cấp trở lên hoặc có tối thiểu 03 năm kinh nghiệm thực tế.
• Dịch vụ lai dắt tàu biển: Giám đốc phải có tối thiểu 02 năm kinh nghiệm trực tiếp. Thuyền viên trên tàu lai dắt phải có chứng chỉ chuyên môn phù hợp. Doanh nghiệp phải sở hữu tàu lai dắt đăng ký tại Việt Nam bảo đảm an toàn kỹ thuật, đồng thời phải mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu và bảo hiểm thuyền viên.
• Dịch vụ sửa chữa tàu biển tại cảng: Giám đốc phải có tối thiểu 02 năm kinh nghiệm trực tiếp. Doanh nghiệp phải trang bị đầy đủ phương tiện, thiết bị kỹ thuật và đội ngũ nhân lực đáp ứng yêu cầu sửa chữa.
• Dịch vụ vệ sinh tàu biển: Giám đốc phải có tối thiểu 02 năm kinh nghiệm trực tiếp. Doanh nghiệp phải có đủ phương tiện, thiết bị thu gom chuyên dụng, nhân lực phù hợp, đồng thời phải có phương án xử lý chất thải và báo cáo đánh giá tác động môi trường được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
• Dịch vụ bốc dỡ hàng hóa: Giám đốc phải có tối thiểu 02 năm kinh nghiệm trực tiếp. Doanh nghiệp phải sở hữu phương tiện, thiết bị bốc dỡ đạt tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật và đội ngũ công nhân bốc dỡ đáp ứng yêu cầu công việc.

Công tác kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm

Bộ Giao thông vận tải chịu trách nhiệm tổ chức thanh tra, kiểm tra các hoạt động kinh doanh dịch vụ hàng hải trên phạm vi cả nước. Nội dung thanh tra tập trung vào việc chấp hành các quy định pháp luật và việc thực hiện các cam kết đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có quyền khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện ra tòa án đối với các hành vi vi phạm quyền lợi hợp pháp của mình từ phía cơ quan nhà nước hoặc cá nhân. Ngược lại, các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định tại Nghị định này sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, và phải bồi thường thiệt hại nếu có.

Hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp

Nghị định 10/2001/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký ban hành. Tất cả các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Đối với các doanh nghiệp đã hoạt động kinh doanh dịch vụ hàng hải từ trước ngày Nghị định có hiệu lực, pháp luật cho phép tiếp tục hoạt động nhưng bắt buộc phải hoàn thiện và đáp ứng đầy đủ các điều kiện kinh doanh quy định tại Nghị định này trong thời hạn tối đa là 180 ngày kể từ ngày Nghị định có hiệu lực.