Lệnh của Chủ tịch nước số 14/2008/L-CTN được ban hành ngày 28 tháng 11 năm 2008 về việc công bố Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế pháp lý về quốc tịch, khẳng định chủ quyền quốc gia và mối quan hệ pháp lý gắn bó giữa Nhà nước và công dân.

Phạm vi áp dụng của văn bản bao gồm toàn bộ các hoạt động liên quan đến việc xác định, thay đổi, nhập, trở lại, thôi, tước và hủy bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam. Đối tượng áp dụng trực tiếp là công dân Việt Nam, người nước ngoài, người không quốc tịch đang cư trú tại Việt Nam hoặc có mối liên hệ pháp lý với Nhà nước Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh và quyền đối với quốc tịch

• Phạm vi điều chỉnh (Điều 1): Luật quy định chi tiết về quốc tịch Việt Nam, bao gồm các nguyên tắc cơ bản về quốc tịch, điều kiện, trình tự và thủ tục để một cá nhân có thể nhập quốc tịch, trở lại quốc tịch, thôi quốc tịch, bị tước quốc tịch Việt Nam, hoặc hủy bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam.
• Quyền đối với quốc tịch (Điều 2): Khẳng định quốc tịch Việt Nam thể hiện mối quan hệ pháp lý gắn bó của cá nhân với Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của công dân Việt Nam đối với Nhà nước và ngược lại. Mọi người đều có quyền có quốc tịch. Công dân Việt Nam không bị tước quốc tịch Việt Nam, trừ các trường hợp đặc biệt được quy định cụ thể tại Luật này.

Giải thích từ ngữ và các khái niệm pháp lý cốt lõi

Điều 3 của Luật đưa ra các định nghĩa chuẩn xác nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng pháp luật, bao gồm các khái niệm:

• Quốc tịch nước ngoài: Được xác định là quốc tịch của một nước khác không phải là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Người không quốc tịch: Là người không có quốc tịch Việt Nam và cũng không có quốc tịch nước ngoài.
• Người Việt Nam định cư ở nước ngoài: Gồm công dân Việt Nam và người gốc Việt Nam cư trú, sinh sống lâu dài ở nước ngoài.
• Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài: Là người Việt Nam đã từng có quốc tịch Việt Nam mà khi sinh ra quốc tịch của họ được xác định theo nguyên tắc huyết thống và con, cháu của họ đang cư trú, sinh sống lâu dài ở nước ngoài.

Nguyên tắc một quốc tịch và các ngoại lệ

Điều 4 quy định về nguyên tắc quốc tịch, đây là một trong những nội dung quan trọng nhất của Luật:

• Nguyên tắc một quốc tịch: Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam.
• Trường hợp ngoại lệ: Luật mở ra cơ chế linh hoạt bằng việc cho phép một số trường hợp ngoại lệ được giữ hai quốc tịch (vừa có quốc tịch Việt Nam vừa có quốc tịch nước ngoài) theo quy định cụ thể của Luật này, nhằm đáp ứng xu thế hội nhập quốc tế và nguyện vọng của kiều bào.

Lệnh công bố Luật quốc tịch Việt Nam năm 2008 có hiệu lực thi hành cùng thời điểm với Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008, bắt đầu từ ngày 01 tháng 07 năm 2009, thay thế cho Luật Quốc tịch Việt Nam năm 1998.