Lệnh của Chủ tịch nước số 08/2001/L-CTN được ban hành ngày 12 tháng 7 năm 2001 nhằm công bố Luật Phòng cháy và chữa cháy đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa X, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 29 tháng 6 năm 2001. Đây là văn bản pháp lý nền tảng, đặt ra các quy định nghiêm ngặt nhằm bảo vệ tính mạng, sức khỏe con người, tài sản của Nhà nước, tổ chức và cá nhân, đồng thời bảo vệ môi trường và bảo đảm an ninh trật tự an toàn xã hội.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Luật quy định về các biện pháp phòng cháy, chữa cháy, việc xây dựng lực lượng, trang bị phương tiện, cũng như các chính sách, chế độ đối với hoạt động phòng cháy và chữa cháy. Đối tượng áp dụng của Luật bao gồm tất cả các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang nhân dân, hộ gia đình và mọi cá nhân sinh sống, hoạt động trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đối với cá nhân, tổ chức nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam cũng phải tuân thủ các quy định của Luật này, trừ trường hợp điều ước quốc tế có quy định khác.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

- Phạm vi điều chỉnh của Luật (Điều 1)

• Xác định rõ các hoạt động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý các sự cố cháy, nổ xảy ra trong đời sống xã hội.
• Quy định trách nhiệm tổ chức, xây dựng lực lượng phòng cháy và chữa cháy từ cấp cơ sở đến trung ương.
• Quy định việc đầu tư, trang bị, quản lý và sử dụng các phương tiện kỹ thuật phòng cháy và chữa cháy.
• Xác định các chính sách ưu đãi, hỗ trợ và chế độ bảo hiểm, khen thưởng đối với các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động phòng cháy và chữa cháy.

- Đối tượng áp dụng (Điều 2)

• Áp dụng bắt buộc đối với mọi chủ thể pháp lý và cá nhân tại Việt Nam, không phân biệt thành phần kinh tế, quốc tịch hay tôn giáo.
• Tạo cơ sở pháp lý đồng bộ để toàn dân tham gia vào công tác phòng chống thiên tai, hỏa hoạn, bảo vệ an toàn chung cho cộng đồng.

- Giải thích từ ngữ chuyên ngành (Điều 3)

Để đảm bảo việc áp dụng pháp luật được thống nhất và chính xác, Luật đưa ra định nghĩa pháp lý cho các khái niệm cơ bản:

• Cháy: Được định nghĩa là trường hợp xảy ra phản ứng hóa học có tỏa nhiệt và phát sáng, nằm ngoài sự kiểm soát của con người, có khả năng gây thiệt hại về người, tài sản và ảnh hưởng xấu đến môi trường.
• Phòng cháy: Là hệ thống các biện pháp tổ chức và kỹ thuật nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn không để xảy ra cháy, nổ.
• Chữa cháy: Bao gồm các hoạt động huy động lực lượng, phương tiện, triển khai các biện pháp kỹ thuật, chiến thuật để dập tắt đám cháy, cứu người, cứu tài sản và ngăn chặn cháy lan.
• Lực lượng phòng cháy và chữa cháy: Được phân định rõ ràng thành các nhóm bao gồm lực lượng dân phòng (tại khu dân cư), lực lượng cơ sở (tại các cơ quan, xí nghiệp), lực lượng chuyên ngành (tại các cơ sở đặc thù) và lực lượng Cảnh sát phòng cháy và chữa cháy chuyên nghiệp.

- Nguyên tắc phòng cháy và chữa cháy (Điều 4)

Công tác phòng cháy và chữa cháy được thực hiện dựa trên bốn nguyên tắc cốt lõi mang tính chiến lược:

• Huy động sức mạnh tổng hợp: Phải huy động sức mạnh của toàn dân tham gia hoạt động phòng cháy và chữa cháy, không phó mặc cho riêng lực lượng chuyên trách.
• Phòng ngừa là chính: Trong mọi hoạt động, phải lấy phòng ngừa làm trọng tâm; chủ động nhận diện nguy cơ, hạn chế tối đa các vụ cháy xảy ra và giảm thiểu thiệt hại nếu có sự cố.
• Chuẩn bị sẵn sàng bốn tại chỗ: Phải chuẩn bị sẵn sàng về lực lượng, phương tiện, phương án và các điều kiện cần thiết khác để khi xảy ra cháy có thể dập tắt kịp thời, hiệu quả ngay từ giờ đầu.
• Ưu tiên lực lượng tại chỗ: Mọi sự cố cháy nổ trước hết phải được phát hiện, xử lý và giải quyết bằng lực lượng và phương tiện tại chỗ trước khi có sự can thiệp của lực lượng chuyên nghiệp.

Hiệu lực thi hành

Luật Phòng cháy và chữa cháy năm 2001 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 04 tháng 10 năm 2001. Các quy định trước đây trái với Luật này đều bị bãi bỏ.